جام جهانی ۲۰۳۰: سه قاره، ۶ میزبان و ۶۴ تیم؛ جام جهانی ۲۰۳۰ با چه فرمتی برگزار میشود؟
با پایان یافتن جام جهانی ۲۰۲۶ نگاهها از همین حالا به جام جهانی ۲۰۳۰ دوخته شده است؛ تورنمنتی که قرار است رکوردهای تازهای را جابهجا کند. مسابقاتی که برای نخستین بار در شش کشور و سه قاره برگزار میشود و حتی احتمال افزایش تعداد تیمهای حاضر از ۴۸ به ۶۴ تیم مطرح شده است.
جام جهانی ۲۰۲۶ برای نخستین بار با حضور ۴۸ تیم و میزبانی مشترک آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار شد. افزایش تعداد تیمها باعث شد تعداد مسابقات از ۶۴ بازی در فرمت قبلی به ۱۰۴ بازی برسد. اما به نظر میرسد این افزایش و گسترش هم نتوانسته اشتهای فیفا را برطرف کند.
جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، در جریان جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام کرد که این نهاد پس از پایان رقابتها احتمال افزایش تعداد تیمهای حاضر در جام جهانی ۲۰۳۰ به ۶۴ تیم را بررسی خواهد کرد؛ طرحی که در صورت تصویب، بزرگترین تحول تاریخ این رقابتها خواهد بود.
جام جهانی در سه قاره
طبق برنامه فعلی، بخش اصلی مسابقات جام جهانی ۲۰۳۰ در سه کشور اسپانیا، پرتغال و مراکش برگزار خواهد شد. اما به مناسبت صدمین سالگرد اولین جام جهانی که در سال ۱۹۳۰ در اروگوئه برگزار شد، فیفا تصمیم گرفته سه دیدار افتتاحیه را در سه کشور آمریکای جنوبی برگزار کند.
آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه هر کدام میزبان یک مسابقه در ابتدای تورنمنت خواهند بود و سپس تیمهای حاضر در این بازیها برای ادامه رقابتها راهی اروپا و آفریقا میشوند.
برای کاهش فشار سفرهای طولانی، برنامهریزی به گونهای انجام شده که این تیمها دومین مسابقه خود را حدود ۱۱ تا ۱۲ روز پس از دیدار اول برگزار کنند تا فرصت کافی برای سازگاری با شرایط جدید داشته باشند.
در صورت نهایی شدن برنامه فعلی، جام جهانی ۲۰۳۰ از ۸ ژوئن تا ۲۱ جولای برگزار خواهد شد؛ یعنی ۴۴ روز رقابت که آن را به طولانیترین جام جهانی تاریخ تبدیل میکند.
۶۴ تیم؛ رویای اینفانتینو و کابوس برنامهریزان؟
بزرگترین بحث این روزهای فیفا، افزایش تعداد تیمها به ۶۴ کشور است؛ طرحی که اگر اجرایی شود، تعداد مسابقات را به ۱۲۸ بازی خواهد رساند؛ ۲۴ مسابقه بیشتر از جام جهانی ۲۰۲۶ و دقیقاً دو برابر تعداد بازیهای جام جهانی ۲۰۲۲ قطر.
کارشناسان معتقدند اجرای چنین پروژهای از نظر لجستیکی بسیار دشوار خواهد بود، چرا که نیاز به ورزشگاههای بیشتر، سفرهای طولانیتر و برنامهریزی پیچیدهتری دارد. همچنین بخشی از مسابقات باید در آمریکای جنوبی برگزار شود که چالشهای حملونقل را افزایش خواهد داد.
با این حال، اینفانتینو تأکید کرده که این ایده ارزش بررسی دارد. او معتقد است رویای حضور در جام جهانی نباید تنها در اختیار کشورهای اروپایی و آمریکای جنوبی باشد و باید فرصت بیشتری برای سایر نقاط جهان فراهم شود.
جالب اینکه چندین فدراسیون، بهویژه کشورهای آمریکای جنوبی، از طرح افزایش تعداد تیمها به ۶۴ کشور حمایت کردهاند.
این اولین بار نیست که رئیس فیفا به دنبال گسترش جام جهانی است. او پیش از جام جهانی ۲۰۲۲ قطر هم تلاش کرد تعداد تیمها را از ۳۲ به ۴۸ افزایش دهد، اما آن پروژه در آن مقطع به نتیجه نرسید و در نهایت فرمت ۴۸ تیمی برای جام جهانی ۲۰۲۶ اجرایی شد.
ورزشگاههایی با ظرفیت تاریخی
در حال حاضر برنامه فیفا بر استفاده از ۲۰ ورزشگاه استوار است؛ ۱۱ ورزشگاه در اسپانیا، سه ورزشگاه در پرتغال و شش ورزشگاه در مراکش.
دو ورزشگاه شاخص این رقابتها رکوردهای ویژهای خواهند داشت. ورزشگاه بازسازیشده "نوکمپ" بارسلونا با ظرفیت حدود ۱۰۳ هزار نفر یکی از بزرگترین استادیومهای جهان خواهد بود و ورزشگاه جدید "حسن دوم" در نزدیکی کازابلانکا با ظرفیت ۱۱۵ هزار نفر به بزرگترین ورزشگاه فوتبال دنیا تبدیل خواهد شد.
تغییر بزرگ در مسیر صعود اروپا
تنها خود جام جهانی تغییر نخواهد کرد؛ بلکه مسابقات انتخابی اروپا هم قرار است با فرمت کاملاً متفاوتی برگزار شود.
در سیستم فعلی، تیمها در گروههای چهار یا پنج تیمی به صورت رفت و برگشت با هم رقابت میکنند و صدرنشینان مستقیماً راهی جام جهانی میشوند، در حالی که تیمهای دوم شانس خود را در پلیآف امتحان میکنند.
اما طبق طرح جدید یوفا، ۳۶ تیم برتر لیگ ملتهای اروپا در سه لیگ ۱۲ تیمی تقسیم خواهند شد. هر تیم شش مسابقه مقابل شش حریف متفاوت انجام میدهد و جدول لیگ، تیمهای صعودکننده را مشخص خواهد کرد.
تیمهای صدرنشین هر لیگ مستقیماً به جام جهانی راه پیدا میکنند و سهمیههای باقیمانده از طریق مرحله پلیآف تعیین خواهد شد. جزئیات دقیق این سیستم هنوز از سوی یوفا اعلام نشده است.
همچنین تیمهایی که جزو ۳۶ تیم برتر اروپا نباشند، در رقابتهایی با ساختار مشابه به میدان خواهند رفت.
در سوی دیگر، شش کشور میزبان، یعنی اسپانیا، پرتغال، مراکش، آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه، بدون نیاز به حضور در مسابقات انتخابی مستقیماً جواز حضور در جام جهانی ۲۰۳۰ را به دست خواهند آورد.
در صورتی که طرح ۶۴ تیمی نیز به تصویب برسد، انتظار میرود فرمت مسابقات انتخابی در سایر کنفدراسیونهای جهان هم دستخوش تغییرات اساسی شود؛ تصمیمی که میتواند شکل جام جهانی را برای همیشه تغییر دهد.
