حمله به شاهرگ نفتی سعودی؛ از توقف خط لوله انتقال نفت ۱۲۰۰ کیلومتری تا بستهشدن مرز ایران و عراق
زیسان: یک مقام وزارت انرژی عربستان سعودی جمعه شب تأیید کرد که خط لوله راهبردی شرق به غرب این کشور، موسوم به خط لوله جبیل - ینبع، صبح پنجشنبه هدف حمله قرار گرفته و فعالیت آن بهدلیل خسارات واردشده، «بهطور احتیاطی» متوقف شده است.
به گزارش زیسان، دو مقام آمریکایی در گفتوگو با CNN هدف قرار گرفتن تأسیسات مرتبط با این خط لوله را تأیید کردند. تصاویر ماهوارهای منتشرشده نیز از وقوع آتشسوزی در چند نقطه از مسیر حکایت داشت؛ تصاویری که نشان میدهد حمله تنها به یک حادثه محدود در یک تأسیسات کوچک منجر نشده است.
خط لوله شرق به غرب عربستان حدود ۱۲۰۰ کیلومتر طول دارد و نفت خام را از منطقه بقیق در سواحل خلیج فارس به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند. اهمیت این مسیر برای ریاض در یک نکته کلیدی خلاصه میشود: عربستان میتواند با استفاده از آن، بخشی از نفت صادراتی خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی برساند.
برآوردهای منتشرشده نشان میدهد این خط لوله در ماههای اخیر توان انتقال روزانه حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت را داشته است؛ ظرفیتی که اهمیت آن را در شرایط بحرانی فعلی دوچندان میکند.
ادعای حمله از خاک عراق
به گزارش زیسان، اهمیت این حمله تنها به خسارت واردشده به زیرساخت نفتی عربستان محدود نمیشود. ریاض مدعی شده که این حمله از خاک عراق انجام شده؛ ادعایی که میتواند ابعاد سیاسی و امنیتی بحران را گستردهتر کند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، تأسیسات پمپاژ نزدیک خط لوله هدف چندین پرتابه قرار گرفتهاند و تصاویر ماهوارهای از آتشسوزی گسترده در یکی از این تأسیسات و آتشسوزی کوچکتر همراه با دود سیاه و غلیظ در تأسیساتی دیگر حکایت دارد. یکی از مقامهای آمریکایی نیز مدعی شده پهپادهای مهاجم از عراق به پرواز درآمدهاند.
دولت عراق در واکنش به این تحولات، عملیات شناسایی عاملان حمله را آغاز کرده و بنا بر گزارش رویترز، گذرگاه مرزی شلمچه با ایران نیز بهعنوان اقدامی احتیاطی برای مدتی بسته شده است.
در چنین شرایطی، حمله به خط لوله میتواند برای عربستان تنها یک حمله به زیرساخت انرژی نباشد؛ بلکه هشداری درباره آسیبپذیری مسیرهای جایگزین صادرات نفت این کشور باشد.
عربستان زیر فشار همزمان هرمز و بابالمندب
این حمله زمانی رخ داده که عربستان از سوی دیگر نیز با فشار امنیتی بر مسیرهای دریایی اطراف شبهجزیره مواجه است. کاهش شدید تردد نفتکشها در تنگه هرمز در پی جنگ ایران و آمریکا، عملاً اهمیت مسیرهای جایگزین عربستان را بیشتر کرده است؛ اما همزمان، تحولات دریای سرخ نیز امنیت مسیر غربی صادرات نفت را با چالش مواجه کرده است.
رویترز گزارش داده که نیروهای انصارالله یمن دامنه نفوذ خود را در دریای سرخ گسترش دادهاند و چهار منبع دولتی یمن مدعی شدهاند این نیروها روز جمعه کنترل جزیره راهبردی پریم را در ورودی دریای سرخ به دست گرفتهاند.
پریم در محدوده بابالمندب قرار دارد؛ گذرگاهی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند و یکی از مسیرهای مهم تردد کشتیهای تجاری و نفتکشهاست. در نتیجه، اگر حضور انصارالله در این منطقه تثبیت شود، عربستان با وضعیتی کمسابقه مواجه خواهد شد: مسیر اصلی انتقال نفت از خلیج فارس در معرض اختلال قرار گرفته و همزمان مسیر جایگزین آن در دریای سرخ نیز با تهدید امنیتی روبهرو است.
نگرانی از شوک تازه در بازار نفت
اهمیت این تحولات زمانی بیشتر میشود که تولید نفت عربستان نیز پیشتر تحت فشار قرار گرفته است. فایننشال تایمز گزارش داده که تولید نفت این کشور به پایینترین سطح خود در سال جاری رسیده و تهدیدهای امنیتی علیه بنادر و مسیرهای کشتیرانی، ظرفیت صادرات نفت عربستان را کاهش داده است.
اکنون توقف موقت خط لوله شرق به غرب، در کنار کاهش شدید تردد در هرمز و افزایش ناامنی در بابالمندب، یک مسئله بزرگتر را پیش روی بازار جهانی قرار داده است: چند مسیر مهم انتقال انرژی در اطراف شبهجزیره عربستان، همزمان با اختلال و تهدید مواجه شدهاند.
این وضعیت میتواند فشار بیشتری بر بازار جهانی نفت وارد کند؛ بهویژه اگر توقف خط لوله طولانی شود یا حملات به زیرساختهای انرژی عربستان ادامه پیدا کند. در چنین شرایطی، نگرانی اصلی بازار دیگر صرفاً میزان نفتی نیست که امروز از تولید خارج شده، بلکه احتمال گسترش زنجیره اختلال در مسیرهای انتقال انرژی است.
برای ریاض نیز مسئله جدیتر از یک حمله محدود است. عربستان سالها با ایجاد خط لوله شرق به غرب تلاش کرده بود وابستگی صادرات نفت خود به تنگه هرمز را کاهش دهد؛ اما اکنون همان مسیر جایگزین نیز هدف حمله قرار گرفته است. به این ترتیب، بحران منطقهای در حال نزدیک شدن به نقطهای است که در آن، هم تولید نفت و هم مسیرهای انتقال آن میتوانند به اهرمهای فشار ژئوپلیتیک تبدیل شوند.
از طرف دیگر در واکنش به این تحولات قیمت جهانی نفت نیز در مسیر صعودی قرار گرفته و تصرف جزایر نزدیک به باب المندب و احتمالا توقف کشتیهای نفتی عربستان توسط نیروهای انصارالله احتمالا تاثیر خود را بر بازار نفت گذاشته است.
در حال حاضر قیمت نفت برنت حدود ۱۰۵ دلار در هر بشکه است و نفت وست تگزاس اینترمدییت آمریکا نیز در محدوده ۱۰۰ دلار در هر بشکه قرار دارد. این در حالیست که قیمت نفت برنت تا محدوده ۱۱۰ دلار نیز پیش رفته بود.
