داستان سیلویو گاتسانیگا؛ چه کسی جام جهانی فیفا را ساخت؟
مجسمهساز ایتالیایی که جام قهرمانی جامجهانی فوتبال فیفا را طراحی کرد، میخواست سه احساس اصلی دنیای ورزش را در یک فرم مارپیچ به تصویر بکشد: تلاش و تقلای بازیکن، شعف هوادار و لحظه پیروزی.
یکشنبه، اسپانیا یا آرژانتین طعم هر سه احساس را خواهند چشید؛ زمانی که برنده پس از فینال جامجهانی ۲۰۲۶ جام را بالا میبرد.
در آستانه یک آخرهفته پرهیجان جامجهانی، آنچه باید درباره مطلوبترین جایزه دنیای فوتبال بدانید در ادامه میآید.
وقتی برزیل با کسب سومین قهرمانی خود در جامجهانی در سال ۱۹۷۰، طبق مقررات آن زمان مالک دائمی جام شد، فیفا مسابقهای عمومی برای انتخاب طراحی جدید برگزار کرد. برنده این رقابت، مجسمهسازی ۵۰ ساله از میلان بود.
سیلویو گاتسانیگا طرح برنده خود را در استودیویش در محله بررای میلان آماده کرد. این طرح که حالا برای نسلهای مختلف هواداران جامجهانی آشناست، دو پیکره را نشان میدهد که در حرکت چرخان به سوی گوی بالای جام، نماد کره زمین، اوج میگیرند.
جورجو گاتسانیگا، پسر طراح که آن زمان نوجوان بود، میگوید: «وقتی پدرم شروع به طراحی جام کرد، تعداد زیادی طرح اولیه کشید و در نهایت به این ایده رسید که جهان و نمادی را در جام قرار دهد که شبیه دو مارپیچ دیاِناِی است که رو به بالا حرکت میکنند.»
گاتسانیگای پدر که سال ۲۰۱۶ در ۹۵ سالگی درگذشت، در آکادمی هنرهای زیبای بررای میلان آموزش دیده بود و سپس به شرکت سازنده جام، جی. دی.ای. برتونی، پیوست.
او بعدها طراحی شماری از شناختهشدهترین جامهای فوتبال، از جمله جام یوفا، سوپر جام یوفا و جام بینقارهای را بر عهده داشت.
پیش از گاتسانیگا، جام ژول ریمه بود
نخستین جام قهرمانی جامجهانی فوتبال که در تورنمنت افتتاحیه سال ۱۹۳۰ معرفی شد، پیکره الهه پیروزی یونان، نایک، را به تصویر میکشید و بعدتر به نام جام ژول ریمه، رئیس وقت فیفا و بنیانگذار رقابتها، شناخته شد.
این جام که توسط مجسمهساز فرانسوی آبل لافلور طراحی شده بود از نقره استرلینگ آبطلایی ساخته شده و بر پایهای از سنگ لاجورد قرار داشت.
طبق مقررات اولیه، هر کشوری که سه بار قهرمان جامجهانی میشد، جام را برای همیشه نزد خود نگه میداشت. برزیل در سال ۱۹۷۰ دقیقا به همین افتخار رسید و همین امر باعث شد فیفا جام جایگزین گاتسانیگا را سفارش دهد.
جام ژول ریمه دوبار ربوده شد. نخستین سرقت در سال ۱۹۶۶ و زمانی رخ داد که جام در معرض دید عمومی در انگلستان قرار داشت. به گفته فیفا، سگی به نام پیکلز آن را زیر پرچینی در جنوب لندن پیدا کرد.
این جام بار دیگر در سال ۱۹۸۳ از مقر کنفدراسیون فوتبال برزیل دزدیده شد. هرگز پیدا نشده و بسیاری بر این باورند که ذوب شدهاست.
طرح گاتسانیگا در رقابتی با بیش از ۵۰ اثر ارسالی از سوی هنرمندان ۲۵ کشور، برنده شد.
او به جای آنکه تنها طرحهای اولیه ارائه کند، یک نمونه گچی تمامقد از جام ساخت تا داوران، همانطور که پسرش توضیح میدهد، بتوانند آن را به صورت شیئی کامل ارزیابی کنند.
گاتسانیگای جوان میگوید: «جهان هست که بر فراز همه چیز قرار دارد، کوشش ورزشکار هست، حرکت ورزشکار در درون فلز هست و بدن ورزشکار، زمخت و ناصاف است؛ زیرا رنج کشیده، جنگیده و برای پیروزی تقلا کردهاست.»
او میافزاید: «آن پیروزی از خلال دستهایی بیان میشود که شبیه بالهای الهه پیروزیاند و نه تنها کامیابی ورزشکار، که شور و شادمانی هوادار را هم ثبت میکنند.»
خانواده گاتسانیگا دفتر کار او را در محل جدیدی در حومه شهر میلان، در پیولتلو، حفظ کردهاند؛ جایی که نقاشیها، نمونه اولیهای که برای فیفا فرستاده شد و یک قالب مومی جام در آن نگهداری میشود.
مسئولان شهر میلان اوایل امسال لوح یادبود (منبع به زبان انگلیسی)ی را بیرون استودیوی سابق گاتسانیگا در خیابان آلساندرو ولتا شماره ۷، جایی که او این جام نمادین را طراحی کرد، رونمایی کردند.
چرا قهرمانان جام را نزد خود نگه نمیدارند
جام قهرمانی جامجهانی که در پایان فینال توسط تیم پیروز بالا برده میشود، ۳۶ سانتیمتر ارتفاع دارد و از طلای ۱۸ عیار ساخته شدهاست. پایه آن از دو حلقه سنگ سبز ملکیت تشکیل شده که نماد زمینهای بازی است.
اما این جام، برخلاف آرزوی قهرمانان، پس از پایان تورنمنت دوباره به فیفا برمیگردد.
این سازمان جام اصلی را بین دورههای جامجهانی در مقر خود در سوئیس نگه میدارد و به تیم قهرمان، نسخهای آبطلایی از آن اهدا میکند.
فیفا دیگر حتی به تیمهایی که سه بار قهرمان میشوند اجازه نمیدهد جام اصلی را برای همیشه نزد خود نگه دارند.
جامی که برای نخستین بار پس از فینال جامجهانی ۱۹۷۴ توسط فرانتس بکنباور، کاپیتان آلمان غربی، بالا برده شد، از آن زمان تاکنون مهمترین جایزه دنیای فوتبال باقی ماندهاست.
گاتسانیگای جوان هنوز به یاد دارد که چگونه آن بازی را در خانه، در کنار خانوادهاش، تماشا میکرد؛ دیداری که در آن آلمان غربی روبهروی هلند قرار گرفت.
او میگوید: «انفجار واقعی شادی زمانی بود که تیم آلمان در مونیخ جام را بالا برد و تمام ورزشگاه به هیجان آمد. همان لحظه بود که یک شیء تبدیل به یک نماد شد.»
گاتسانیگا ۳۱ اکتبر ۲۰۱۶ در ۹۵ سالگی در میلان درگذشت، اما آثارش همچنان در ایتالیا و فراتر از آن مورد ستایش قرار میگیرد.
در سال ۲۰۰۳، شهر میلان به پاس سهم او در میراث هنری شهر، نشان آمبروژینو دورو را که یکی از بالاترین افتخارات مدنی میلان است، به گاتسانیگا اعطا کرد. هشت سال بعد، او به خاطر دستاوردهای مادامالعمر در طراحی مدال و جام، جایزهای بینالمللی از انجمن بینالمللی سکهشناسان و طراحان مدال دریافت کرد؛ و هر چهار سال، خود جامجهانی نوعی جایزه دستاورد مادامالعمر دیگر به نام گاتسانیگا اهدا میکند.
یکشنبه، یک تیم دیگر فصل تازهای به این تاریخ اضافه خواهد کرد؛ زمانی که جامی که گاتسانیگا ۵۵ سال پیش طراحی کرد، بار دیگر بالا برده میشود.
منبع: یورونیوز
