پهلوان سیدعلی؛ معروفترین پهلوان ایران بعد از پوریای ولی که مبارزه اولین قهرمانیاش ۴۵ دقیقه طول کشید و غلامرضا تختی شاگرد او بود
زیسان: سیدعلی حقشناس کمیاب، معروف به پهلوان سیدعلی، یکی از نامآورترین چهرههای ورزشهای باستانی و کشتی پهلوانی ایران در دهههای ۱۳۱۰ و ۱۳۲۰ بود. او نهتنها به عنوان یک کشتیگیر حرفهای شناخته میشد، بلکه در عرصههای اجتماعی و فرهنگی نیز تأثیرگذار بود.
به گزارش زیسان، پهلوان سیدعلی را پس از پوریای ولی، از برجستهترین پهلوانان تاریخ ایران میدانند و زندگی او نمونهای از پیوند ورزش، اخلاق، و معنویت است.
تولد و کودکی
به گزارش زیسان، سیدعلی حقشناس در سوم اردیبهشت ۱۲۷۹ در خیابان ری تهران به دنیا آمد. وی فرزند آیتالله سید حسین میرپور طهرانی، از روحانیون و مدرسان سرشناس تهران و نوه آیتالله سید شمسالدین میرپور طهرانی بود. از کودکی، آموزش علوم دینی و اخلاقی بخشی جداییناپذیر از زندگی او بود، اما با توصیه پدر، در سن ده سالگی به ورزشهای زورخانهای روی آورد.
او نزد پهلوان محمد صادق بلورفروش، از پیشکسوتان نامآور دوران قاجار، تعلیم دید و اصول کشتی و زورخانه را آموخت. این آموزشها پایهای مستحکم برای موفقیتهای بعدی او در ورزشهای باستانی و کشتی پهلوانی شد.
دوران قهرمانی
سیدعلی حقشناس در سال ۱۳۰۷، در یک کشتی طولانی و نفسگیر ۴۵ دقیقهای، پهلوان اکبر پاچناری را شکست داد و به عنوان پهلوان پایتخت تهران شناخته شد. او علاوه بر کشتی، قهوهخانهداری نیز میکرد و با پشتکار بیوقفه تمرینات زورخانهای و کشتی خود را ادامه داد. در این دوران، مهارتهای او در فنون کشتی باستانی مانند فن لنگ و فن رودست و همچنین مهارتهای زورخانهای مانند پرتاب میل و کبادهکشی زبانزد همگان بود.
در سال ۱۳۱۰، او در شیراز پهلوان محمد کاظم زارع، پهلوان اول این شهر، را شکست داد و نشان داد که نه تنها در تهران بلکه در سطح ملی نیز قدرت نمایی میکند. سال بعد، در مشهد در رقابتی بر سر پهلوانی ایران، پس از شکست دادن جعفر خراسانی، مورد سوءقصد قرار گرفت، اما با دخالت مرشد اسماعیل طوسی و حمایت مردم، جان سالم به در برد.
آخرین کشتی پهلوانی او در تهران و در سن ۳۴ سالگی بود که در آن پهلوان کاظم دولابی را شکست داد. پس از آن و با تغییر شرایط اجتماعی ایران در دوران اشغال و پس از آن، تمرکز ورزشهای باستانی به سمت کشتیهای سراسری و کشتی مدرن آزاد و فرنگی تغییر یافت، اما او همچنان به فعالیتهای پهلوانی ادامه داد.
فعالیتهای اجتماعی و مربیگری
پس از خداحافظی از مسابقات حرفهای، سیدعلی حقشناس به تربیت شاگردان مشغول شد و به آموزش ورزش باستانی و کشتی پرداخت. همزمان قهوهخانهای در خیابان اسمعیل بزاز تهران اداره میکرد و مکانی برای تجمع ورزشکاران و شاگردان خود ایجاد کرد. از شاگردان برجسته او میتوان به رستم آقاصالح، محمود عرب و شعبان همادیان اشاره کرد که هر سه قهرمان کشتی آزاد ایران بودند.
گفته میشود که غلامرضا تختی کشتیگیر نامی ایران نیز شاگرد پهلوان سید علی بوده است. خود محمود عرب که یکی از شاگردان پهلوان سید علی است در خاطرهای میگوید: شادروان تختی پس از کسب بازوبند پهلوانی کشور همراه با شعبان همادیان نزد پهلوان سید علی آمد و پس از عرض ارادت بازوبند خود را به او تقدیم کردد. سید (پهلوان سید علی) پیشانی تختی را بوسید و بازوبند را به او بازگرداند.
علاوه بر فعالیتهای ورزشی، او در زندگی اجتماعی نیز فردی فعال بود و به عنوان الگویی از پهلوانی و اخلاق نیک در تهران شناخته میشد. هرچند گفته میشد که چهارراهی به نام او در تهران نامگذاری شده، تحقیقات نوه او نشان داد که این نامگذاری ارتباط مستقیمی با او ندارد، اما شهرت و جایگاه او در تهران قدیم همچنان پابرجاست.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
ورود به سلک صوفیان
در سال ۱۳۳۶، سیدعلی حقشناس به جمع درویشان صوفی دوازده امامی پیوست و بخش دیگری از زندگی خود را به معنویت و سلوک اخلاقی اختصاص داد.
او نام خانوادگی خود را از میرپور طهرانی به «حقشناس» تغییر داد و به توصیه مسئولان ثبت احوال، پسوند «کمیاب» نیز به نام او افزوده شد. این مرحله از زندگی او نشاندهنده پیوند ورزش، اخلاق و معنویت در فرهنگ پهلوانی ایران بود.
پهلوان سید علی بنا به عرف قدیم تهران که پهلوانان سرشناس زورخانهدار یا قهوهچی میشدند، پس از خداحافظی از کشتی به تربیت شاگردان ورزش باستانی و کشتی پرداخت و همزمان به کسب و کار خود یعنی حرفه قهوهخانهداری در خیابان اسماعیل بزاز مشغول شد. چهارراه سید علی تهران در تقاطع خیابانهای سعدی شمالی و منوچهری به نام وی نامگذاری شده است.
اما دکتر سید علی حقشناس نویسنده و پژوهشگر تاریخ و نوه پهلوان سید علی در گفتگویی در خرداد ۱۴۰۴ این نامگذاری را اشتباه دانست و گفت: در رابطه با چهارراه سید علی و ارتباط آن با پدربزرگم تحقیقات موسعی داشتم. این مسئله چند سالی طول کشید، چون تقریبا تمام جوانب حاکی از درستی نامگذاری این چهارراه به نام ایشان بود... شخصا دریافتم ارتباط چهارراه با پدربزرگم تقریبا صفر درصد است».
به گزارش زیسان، پهلوان سیدعلی حقشناس در ۲۶ آذر ۱۳۵۲ در سن ۷۳ سالگی در منزلش در خیابان ری تهران درگذشت. بنا بر وصیتاش، او در شهر قم و در آرامگاه دارالسلام نزدیک حرم فاطمه معصومه دفن شد، جایی که پدرش نیز در آن مدفون است.
به گزارش زیسان، سیدعلی حقشناس کمیاب، پهلوانی که نامش در تاریخ ورزش و فرهنگ ایران ماندگار شد، نمونهای از اخلاق، شجاعت، مهارت و معنویت در یک انسان است. او نه تنها در ورزشهای باستانی و کشتی پهلوانی سرآمد بود، بلکه با تربیت شاگردان و حضور در جامعه، میراثی زنده از پهلوانی ایرانی بر جای گذاشت که الهامبخش نسلهای بعدی ورزشکاران و علاقهمندان به فرهنگ پهلوانی ایران است.
