منظور ترامپ از عبارت Economic D-Day چیست و آمریکا دقیقا میخواهد چه کاری انجام دهد؟
زیسان: «D-Day اقتصادی» اصطلاحی است که ترامپ برای توصیف مرحلهای شدیدتر از فشار اقتصادی علیه ایران به کار میبرد. هدف آن محدود کردن صادرات نفت، دسترسی ایران به ارز و شبکههای مالی و تجاری بینالمللی است. آمریکا با تحریمهای ثانویه میکوشد کشورهای دیگر را نیز از تجارت با ایران بازدارد و فشار بر تهران را افزایش دهد. اخیرا اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا و همچنین خود دونالد ترامپ از اصطلاحی برای توصیف یک عملیات اقتصادی گسترده علیه ایران استفاده کردهاند: Economic D-Day. حالا این اصطلاح دقیقا به چه معناست و قرار است در قالب آن چه اتفاقی بیفتد؟!
به گزارش زیسان، عبارت Economic D-Day اصطلاحی بسیار دراماتیک است که دولت ترامپ برای توصیف مرحله جدید فشارهای اقتصادی علیه ایران به کار میبرد. این عبارت نام رسمی یک عملیات یا اقدام اقتصادی مشخص نیست؛ بلکه استعارهای برای توصیف یک کارزار گسترده و احتمالا تعیینکننده مالی است که هدف آن، به گفته واشنگتن، منزوی کردن ایران از اقتصاد بینالمللی است.
منظور از D-Day چیست؟
از نظر تاریخی، D-Day به ششم ژوئن ۱۹۴۴ اشاره دارد؛ روزی که نیروهای متفقین در نرماندی فرانسه پیاده شدند و جبهه مهمی را علیه آلمان نازی در غرب اروپا گشودند. این عملیات بعدها به نمادی از یک حمله گسترده و هماهنگکننده که میتواند مسیر یک جنگ را تغییر دهد تبدیل شد؛ بنابراین وقتی ترامپ و مقامات دولت او از عبارت «D-Day اقتصادی» درباره ایران استفاده میکنند، منظورشان این است که آمریکا قصد دارد از تحریمهای معمول فراتر برود و یک حمله اقتصادی گسترده و تعیینکننده علیه ایران آغاز کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، این اقدامات را حتی یک «بزرگترین حمله مالی علیه یک دشمن» توصیف کرده است.
آمریکا دقیقا میخواهد چه کاری انجام دهد؟
هدف اصلی این است که راههای حیاتی اقتصاد ایران برای ارتباط با اقتصاد جهانی محدود یا مسدود شود.
بر اساس توضیحات دولت آمریکا، واشنگتن میخواهد فروش نفت ایران، دسترسی ایران به ارز خارجی، انتقال پول از طریق شبکههای مالی بینالمللی و روابط تجاری با شرکتها و کشورهای دیگر را دشوارتر کند.
یکی از مهمترین ابزارهای این کار، تحریمهای ثانویه (Secondary Sanctions) است.
تحریمهای ثانویه به آمریکا اجازه میدهند شرکتها، بانکها و حتی نهادهای خارجی را نیز تحت فشار قرار دهد؛ حتی اگر این نهادها آمریکایی نباشند، در صورتی که با ایران تجارت کنند.
به زبان ساده، پیام واشنگتن میتواند این باشد:
«میتوانید با ایران تجارت کنید، اما ممکن است در مقابل، دسترسی خود به بازار و نظام مالی آمریکا را از دست بدهید».
به این ترتیب آمریکا تلاش میکند هزینه همکاری اقتصادی با ایران را برای شرکتها و کشورها بسیار بالا ببرد.
چرا نفت اهمیت زیادی دارد؟
نفت در مرکز این استراتژی قرار دارد؛ زیرا صادرات نفت یکی از مهمترین منابع ایران برای به دست آوردن ارز خارجی است.
به همین دلیل، آمریکا فقط تولیدکنندگان نفت ایران را هدف قرار نمیدهد، بلکه میتواند شبکه گستردهای را که امکان صادرات نفت ایران را فراهم میکند نیز تحت فشار قرار دهد؛ از جمله شرکتهای کشتیرانی، واسطههای مالی، بنادر، شرکتهای بیمه، ثبت کشتیها و شرکتهای خارجی مرتبط با حملونقل نفت؛ بنابراین «D-Day اقتصادی» لزوما به معنای اضافه کردن چند نام جدید به فهرست تحریمها نیست. ایده اصلی، هدف قرار دادن کل اکوسیستم اقتصادی و تجاری پیرامون صادرات و تجارت ایران است.
چرا ترامپ اکنون روی این عبارت تأکید میکند؟
زمانبندی استفاده از این اصطلاح اهمیت زیادی دارد. دولت ترامپ تلاش میکند فشار اقتصادی را به عنوان مرحله جدیدی از رویارویی با تهران معرفی کند؛ مرحلهای که در کنار فشارهای نظامی و اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران قرار گرفته است.
استدلال دولت آمریکا این است که فشار نظامی به تنهایی کافی نیست و فشار اقتصادی شدید میتواند تهران را وادار به پذیرش خواستههای واشنگتن کند، بدون اینکه آمریکا مجبور باشد وارد یک جنگ طولانیمدت شود.
در این نگاه، تحریمها فقط یک ابزار اقتصادی نیستند؛ بلکه بخشی از یک استراتژی فشار حداکثری برای تغییر رفتار جمهوری اسلامی هستند.
آیا «D-Day اقتصادی» میتواند اقتصاد ایران را فروبپاشد؟
این مسئله بسیار نامطمئن است.
ایران چندین دهه تحت تحریمهای آمریکا قرار داشته و در طول این سالها سازوکارهای مختلفی برای دور زدن تحریمها ایجاد کرده است؛ از شبکههای تجاری غیررسمی گرفته تا واسطههای خارجی و روشهای جایگزین برای انتقال پول و فروش نفت؛ بنابراین افزایش تحریمها لزوما به معنای تسلیم شدن ایران نیست.
ممکن است نتیجه آن افزایش فشار اقتصادی بر مردم و دولت ایران باشد، در حالی که تهران نیز تلاش کند روشهای پیچیدهتر و جدیدتری برای دور زدن تحریمها پیدا کند.
از سوی دیگر، تحریمهای شدید میتوانند پیامدهای بینالمللی نیز داشته باشند. اگر آمریکا شرکتها و کشورهایی را که همچنان با ایران تجارت میکنند هدف قرار دهد، ممکن است با کشورهایی مانند چین و هند نیز وارد اختلاف شود.
«D-Day اقتصادی» به زبان ساده
اگر بخواهیم این اصطلاح را خیلی ساده بیان کنیم، منظور ترامپ این است:
«ما از تحریمهای معمول عبور کردهایم و وارد یک حمله اقتصادی همهجانبه میشویم که هدف آن منزوی کردن ایران و قطع شبکههای مالی و تجاریای است که اقتصاد ایران را به اقتصاد جهانی متصل میکنند»؛ بنابراین استفاده از عبارت D-Day جنبه سیاسی و تبلیغاتی مهمی نیز دارد. ترامپ میخواهد این اقدام مانند یک مرحله عادی دیگر از تحریمها دیده نشود، بلکه به عنوان یک حمله اقتصادی نهایی و تعیینکننده علیه ایران تصور شود.
با این حال، میزان واقعی این فشار و اینکه آیا چنین سیاستی میتواند ایران را وادار به تغییر رفتار کند یا نه، به نحوه اجرای تحریمها، واکنش چین و سایر شرکای تجاری ایران، توان تهران برای دور زدن تحریمها و شرایط بازار جهانی نفت بستگی خواهد داشت.
