پشت پرده توافق احتمالی تهران و واشنگتن؛ از آتشبس ۶۰ روزه تا بازگشایی هرمز
زیسان: در حالی که تنشهای نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل طی هفتههای اخیر به یکی از حساسترین مراحل خود رسیده، اکنون مجموعهای از گزارشهای رسانهای از شکلگیری یک روند دیپلماتیک پیچیده با میانجیگری کشورهای منطقه خبر میدهند؛ روندی که هدف آن جلوگیری از گسترش جنگ، کاهش فشار بر بازار جهانی نفت و بازگرداندن تهران و واشنگتن به مسیر مذاکره عنوان شده است.
به گزارش زیسان، طی روزهای گذشته رسانههای مختلف آمریکایی و منطقهای، از جمله آکسیوس، دراپسایت، الجزیره و المیادین و دیگر رسانههای منطقه و جهان، جزئیاتی از مذاکرات محرمانه میان دو طرف منتشر کردهاند؛ گزارشهایی که در کنار اظهارات مقامهای ایرانی و آمریکایی، تصویری تازه از پشتپرده تحولات اخیر ارائه میدهد.
گزارش مهم آکسیوس؛ نقطه آغاز بحث و جدلهای چند روز اخیر
به گزارش زیسان، نخستین روایت جدی از توافق احتمالی را رسانه آمریکایی «اکسیوس» منتشر کرد. این رسانه به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که واشنگتن و تهران به امضای یک توافق موقت نزدیک شدهاند؛ توافقی که شامل یک آتشبس ۶۰ روزه خواهد بود.
طبق این گزارش، در طول این دوره، تنگه هرمز بازگشایی میشود، ایران امکان فروش آزادانه نفت خود را پیدا میکند و همزمان مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران ادامه خواهد یافت.
اکسیوس مدعی شد که دو طرف قرار است یک «یادداشت تفاهم» یا MOU را امضا کنند که قابلیت تمدید نیز خواهد داشت. بر اساس این پیشنویس، ایران متعهد میشود مینهای دریایی احتمالی در تنگه هرمز را پاکسازی کند و امنیت کشتیرانی را تضمین نماید.
در مقابل، آمریکا بخشی از محاصره دریایی علیه ایران را لغو کرده و برخی معافیتهای تحریمی را برای صادرات نفت ایران صادر خواهد کرد.
این گزارش همچنین تأکید کرد که دولت آمریکا همچنان اصل «کاهش تحریم در برابر اقدام عملی» را دنبال میکند و حاضر نیست پیش از دریافت امتیازات مشخص، تحریمها را بهطور کامل لغو کند.
ورود دراپسایت؛ روایت ایران از مذاکرات
پس از انتشار گزارش اکسیوس، رسانه «دراپسایت نیوز» به نقل از یک مقام ارشد ایرانی جزئیات بیشتری از مواضع تهران منتشر کرد.
بر اساس این روایت، ایران مذاکرات را در قالب یک طرح دو مرحلهای پیش برده است. در مرحله نخست، تهران خواستار پایان رسمی جنگ، رفع محاصره دریایی آمریکا و آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده خود شده است.
در مقابل، ایران نیز اعلام کرده حاضر است تنگه هرمز را موقتاً باز نگه دارد، عوارض ترانزیتی را حذف کند و شرایط بازگشت کشتیرانی عادی را فراهم سازد.
اما مهمترین اختلاف همچنان بر سر ترتیب اجرای توافق باقی مانده است. ایران اصرار دارد ابتدا جنگ متوقف شود و سپس مذاکرات هستهای آغاز گردد، در حالی که دولت دونالد ترامپ میخواهد توافق جنگ و توافق هستهای بهصورت همزمان نهایی شوند.
پرونده هستهای؛ تعلیق محدود در برابر لغو تحریمها
دراپسایت همچنین گزارش داد که ایران در مذاکرات هستهای پیشنهاد کرده غنیسازی بالاتر از ۳.۶ درصد را برای ۱۰ سال متوقف کند و ذخایر اورانیوم غنیشده بالای ۲۰ درصد را تحت نظارت رقیقسازی کند.
در مقابل، تهران خواهان به رسمیت شناخته شدن حق غنیسازی، حفظ سطح محدودی از فعالیت هستهای و لغو کامل تحریمها شده است.
با این حال، یکی از اصلیترین نقاط اختلاف، اصرار آمریکا بر عدم نگهداری ذخایر اورانیوم غنیشده در داخل ایران است؛ موضوعی که منابع ایرانی آن را «مانع بزرگ باقیمانده» توصیف کردهاند.
به دنبال انتشار گزارش آکسیوس رسانههایی مانند فارس و تسنیم روایتهای دیگری از منابع آگاه به این فرآیند مذاکراتی را منمتشر کردهاند. از جمله اینکه در متن تفاهم احتمالی هیچ عبارتی درباره آتش بس دیده نمیشود و اصولا بحث هستهای در این تفاهم مطرح نشده و به بعد موکول شده است. از طرف دیگر ایران همچنان به دنبال اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز است و لغو عوارض و بازگشت کشتیرانی در تنگه هرمز به سیاق قبل از جنگ میسر نیست و ایران چنین چیزی را پیشنهاد نداده است.
گزارش رسانههای داخلی با گزارش اکسیوس در تا حدودی در برخی موارد در تضاد است اگرچه این رسانهها نیز بر پیشرفت مذاکرات اذعان کرده ولی اختلافات همچنان روی چند بند وجود دارد.
الجزیره و المیادین؛ نقش پاکستان و قطر پررنگ شد
اندکی بعد، الجزیره و سپس المیادین گزارش دادند که مذاکرات وارد مرحله تدوین یک یادداشت تفاهم رسمی شده است.
طبق این گزارشها، پاکستان به میانجی اصلی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده و فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، نقش مستقیمی در انتقال پیامها میان دو طرف ایفا کرده است. قطر نیز بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی، مسئولیت تسهیل ارتباط میان میانجیها و آمریکا را برعهده گرفته است.
المیادین در ادامه جزئیاتی از پیشنویس توافق را منتشر کرد که شامل بازگشایی تنگه هرمز، پایان محاصره دریایی ایران، خروج بخشی از ناوگان آمریکایی از اطراف ایران و آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده تهران میشد.
طبق این گزارش، توافق فعلی عمداً وارد جزئیات پرونده هستهای نشده و تنها یک بازه زمانی ۳۰ روزه برای آغاز مذاکرات جامع هستهای در نظر گرفته شده است.
ترامپ: «توافق تا حد زیادی انجام شده»
همزمان دونالد ترامپ نیز با انتشار پیامی اعلام کرد که توافقی میان آمریکا، ایران و چند کشور منطقه «تا حد زیادی انجام شده است.»
ترامپ گفت که در تماس مشترکی با رهبران عربستان، امارات، قطر، مصر، ترکیه، اردن، بحرین و پاکستان درباره این تفاهم گفتوگو کرده است. او همچنین تأکید کرد که بازگشایی تنگه هرمز یکی از بخشهای اصلی توافق خواهد بود؛ موضوعی که نشان میدهد نگرانی اصلی واشنگتن و متحدانش، جلوگیری از بحران در بازار جهانی انرژی است.
هشدار تهران؛ «در صورت شکست مذاکرات، تنش تشدید میشود»
در کنار مسیر دیپلماتیک، مقامهای ایران هشدار دادهاند که اگر مذاکرات شکست بخورد یا حملات از سر گرفته شود، تهران دامنه پاسخهای خود را گسترش خواهد داد. طبق گزارشها، ایران تهدید کرده که ممکن است زیرساختهای انرژی خلیج فارس، منافع آمریکا و مسیرهای مهم دریایی از جمله بابالمندب را هدف قرار دهد.
این هشدارها در شرایطی مطرح میشود که بازار جهانی نفت همچنان با حساسیت شدید تحولات منطقه را دنبال میکند.
مهلت یک هفتهای ترامپ برای تفاهم با ایران
به گزارش زیسان، تنها ۲۴ ساعت بعد از انتشار اخبار تهیه پیش نویس متن تفاهم ایران و آمریکا به نظر میرسد که لحن ترامپ تغییر کرد و در اکانت خودش در سوشال تروث صحبتهایی خلاف توافق را مطرح کرد. «فاکس نیوز» به نقل از یک مقام ارشد دولت آمریکا گزارش داد که توافق قرار نیست روز دوشنبه ۴ خرداد امضا شود و ترامپ به ایران ۵، ۶ یا ۷ روز فرصت داده تا توافقی قابل قبول بر پایه رویکرد «نه ذخیره هستهای و نه دلارهای بلوکهشده» تدوین کند.
این مقام آمریکایی افزود که ایران به شکل مبنایی با چارچوب تفاهم موافقت کرده و ۹۵ درصد آن نهایی شده است. به گفته او، درباره ذخایر هستهای و تنگه هرمز توافق حاصل شده و تنها «جزئیات نگارشی» باقی مانده است.
ترامپ پیشتر نیز در «تروث سوشال» نوشته بود که مذاکرات به شکلی منظم و سازنده در جریان است و به هیأت مذاکرهکننده دستور داده برای نهایی کردن توافق شتاب نکند، زیرا به گفته او «زمان به سود آمریکاست.»
رئیسجمهور آمریکا همچنین بر ادامه کامل محاصره دریایی ایران تا زمان دستیابی، تأیید و امضای توافق تأکید ورزید.
موضع رسمی تهران؛ هنوز توافق قطعی نیست
در نهایت سخنگوی وزارت خارجه ایران تأیید کرد که چند هفته مذاکره غیرمستقیم از طریق میانجی پاکستانی در جریان بوده و برخی موضوعات به جمعبندی رسیدهاند.
با این حال، او تأکید کرد که هنوز نمیتوان از امضای یک توافق قریبالوقوع سخن گفت و تغییر مکرر مواضع آمریکا روند مذاکرات را پیچیده کرده است.
مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد که تهران و واشنگتن، دستکم در شرایط فعلی، بیش از هر چیز به دنبال جلوگیری از گسترش جنگ و کنترل بحران هستند؛ بحرانی که میتواند نهتنها خاورمیانه، بلکه امنیت انرژی و اقتصاد جهانی را نیز وارد مرحلهای تازه کند.
