کوبا در لبه بحران؛ آیا کوبا «آماده سقوط» است؟

زی‌سان: دونالد ترامپ در روزی که کوبا شاهد فروپاشی شبکه برق سراسری خود به دلیل تشدید تحریم نفتی آمریکا بود، گفت معتقد است افتخار «تصرف کوبا» را خواهد داشت. ترامپ درباره منظورش به خبرنگاران گفته بود: «می‌توانم هر کاری که بخواهم با آن‌ها انجام دهم؛ اگر حقیقت را بخواهید، آن‌ها در حال حاضر کشوری بسیار تضعیف‌شده هستند».

دولت کوبا چندی پیش اذعان کرد که برای یافتن راه‌حل‌هایی برای کاهش تنش‌های شدت گرفته میان دو کشور با آمریکا در حال مذاکره است.

مقام‌های کوبا می‌گویند به دلیل محاصره آمریکا، در چند ماه گذشته هیچ سوختی وارد کوبا نشد و این مسئله بحران انرژی در این کشور را به مرحله‌ای حاد رساند.

توقیف نفتکش‌های ونزوئلایی، بحران سوخت و برق در کوبا را تشدید کرد.

روسیه اخیرا صدها هزار بشکه نفت به کوبا ارسال کرد که یک شریان حیاتی موقت برای این کشور بوده است. دولت دونالد ترامپ، اعلام کرد که به دلایل «بشردوستانه» اجازه ورود نفتکش روسی را داده است.

کوبایی‌ها سال‌هاست با خاموشی‌های مکرر مواجه بوده‌اند و میزان این خاموشی‌ها رو به افزایش بوده است. منتقدان می‌گویند شبکه برق به دلیل نگهداری نامناسب آسیب دیده است.

کوبا تا پیش از قطع شدن عرضه سوخت، به‌ویژه از ونزوئلا، به شدت به واردات سوخت وابسته بود اما این روند پس از بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، توسط آمریکا در اوایل ژانویه متوقف شد.

کشور جزیره‌ای کوبا که تنها ۱۴۵ کیلومتر با ایالت فلوریدای آمریکا فاصله دارد، از اوایل دهه ۱۹۶۰ و پس از پیروزی انقلاب سوسیالیستی فیدل کاسترو، تحت تحریم‌های آمریکا بوده است.

پس از بازداشت نیکلاس مادورو به‌دست نیروهای ویژه آمریکا در ماه ژانویه، دونالد ترامپ گفت که مداخله نظامی در کوبا ضروری نیست، زیرا این کشور «آماده سقوط» است.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا که فرزند مهاجران کوبایی است، سال‌ها خواستار تغییر حکومت در کوبا بوده است.

پس از بازداشت آقای مادورو توسط آمریکا، مارکو روبیو گفت: «اگر در هاوانا، پایتخت کوبا، زندگی می‌کردم و از اعضای حکومت بودم، دست‌ کم کمی نگران می‌شدم».

این اظهارات، همراه با نقش هم‌زمان او به‌عنوان وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی، این پرسش را پیش می‌کشد که او تا چه اندازه می‌تواند بر اقدام بعدی آقای ترامپ اثر بگذارد.

کارلوس آلزوگارای، سفیر پیشین کوبا در اتحادیه اروپا، اوایل امسال به بی‌بی‌سی گفت که کوبا در حال آماده‌ شدن برای اقدام نظامی آمریکا است، اما این به معنای آن نیست که وقوع آن را محتمل می‌داند.

او گفت: «بسیاری از کوبایی‌های هم‌ سن‌وسال من ... واقعا چندان نگران نیستند.»

او می‌گوید کوبایی‌ها، به‌ویژه از نظر اقتصادی، خواهان تغییر هستند، اما نمی‌خواهند این تغییر«از بیرون بر آن‌ها تحمیل شود».

او افزود: «ما بالاخره راهی برای حل این مسئله پیدا خواهیم کرد، اما این راه، مسیر درستی نیست».

«هیچ‌ کس در کوبا آنقدر ساده‌لوح نیست که تصور کند دخالت آمریکا می‌تواند مشکلات ما را حل کند.»

همچنین گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال دخالت چین یا روسیه برای کمک مطرح شده، اما در مجموع این احتمال بعید ارزیابی می‌شود.

وضعیت زندگی در کوبا چطور است؟

یک زن مسن با فندک اجاق گاز خود را روشن می‌کند تا قهوه درست کند. عکس به دلیل قطع برق، نور کمی دارد. تاریخ عکس ۱۶ مارس ۲۰۲۶ است

در ۴ ماه گذشته، شرایط در کوبا روزبه‌روز وخیم‌تر شده است. این کشور با خاموشی‌های پی‌درپی مواجه بوده و کوبایی‌ها بدون دسترسی به برق پایدار، برای گذران زندگی با دشواری روبه‌رو بوده‌اند.

این وضعیت به دلیل مشکلات مزمن در تولید برق پیچیده‌تر شده است؛ مشکلاتی مانند کمبود ظرفیت تولید، فرسودگی نیروگاه‌های حرارتی و نبود ارز خارجی کافی برای تامین سوخت از بازارهای جهانی.

دولت کوبا این مشکلات را ناشی از تحریم اقتصادی آمریکا می‌داند؛ تحریمی که از دهه ۱۹۶۰ و پس از ملی‌سازی شرکت‌ها، از جمله شرکت‌های آمریکایی علیه این کشور اعمال شد.

به گزارش بی‌بی‌سی موندو، مردم به‌دلیل شدیدترین جیره‌بندی سوخت در دهه‌های اخیر، ناچار بودند برای پخت‌وپز از زغال و هیزم استفاده کنند.

الیزابت کونترراس، ساکن هاوانا، اخیرا به بی‌بی‌سی موندو گفت: «بسیاری از مردم به این شکل غذا می‌پزند، چون قابلمه برقی بدون برق عملا قابل استفاده نیست و گاز هم بسیار کم باقی مانده است.»

طرحی که دولت کوبا برای صرفه‌جویی اعلام کرد، شامل سهمیه‌بندی فروش سوخت، اختصاص آن به فعالیت‌ها و خدمات ضروری اقتصادی، و نیز اولویت‌دادن به دورکاری و برگزاری کلاس‌های ترکیبی در دانشگاه‌ها بوده است.

روابط میان ونزوئلا و کوبا

این دو کشور دارای دیدگاهی مشترک درباره سوسیالیسم دولتی هستند و از زمان به قدرت رسیدن هوگو چاوز، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، در سال ۱۹۹۹، از یکدیگر حمایت کردند.

ونزوئلا پیش‌تر نفت خام یارانه‌ای به کوبا می‌داد و در مقابل، کوبا نیروهای حوزه سلامت، آموزش و ورزش، و نیز نیروهای نظامی و اطلاعاتی به این کشور اعزام می‌کرد.

در جریان عملیات آمریکا در ونزوئلا، حدود ۳۲ نفر از نیروهای مسلح کوبا کشته شدند که گفته می‌شود بسیاری از آن‌ها عضو تیم امنیتی نزدیک نیکلاس مادورو بوده‌اند.

با وجود دشواری در تائید آمار دقیق، گفته می‌شود ونزوئلا روزانه حدود ۳۵ هزار بشکه نفت به کوبا ارسال می‌کرد. این رقم نزدیک به ۳۰ درصد از نیاز نفتی این کشور را تامین می‌کرد و تقریبا پنج برابر مقداری بود که از روسیه، یکی از شرکای اصلی انرژی و متحدان دیرینه‌اش، دریافت می‌کرد.

مروری کوتاه بر روابط تاریخی آمریکا و کوبا

تصویری از مردی که پوستری را نصب می‌کند، کارتونی از باراک اوباما با عبارت «هاوانا - کوبای آزاد» را نشان می‌دهد. او دهمین سالگرد تلاش تاریخی برای آشتی بین دو کشور در سال ۲۰۱۴ را گرامی می‌دارد. توضیح تصویر، باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا، نخستین رئیس‌جمهوری بود که در دوران مسئولیت خود، پس از کالوین کولیج در سال ۱۹۲۸، به کوبا سفر کرد

روابط کوبا و آمریکا در طول تاریخ عمدتا خصمانه بوده است.

در جریان انقلاب کوبا در سال ۱۹۵۹، فیدل کاسترو، فولخنسیو باتیستا، رئیس‌جمهور وقت این کشور را سرنگون کرد. باتیستا مورد حمایت دولت آمریکا بود و پس از سقوط او، روابط میان دو کشور رو به تیرگی گذاشت.

فیدل کاسترو مالیات بر واردات از آمریکا را افزایش داد و با اتحاد جماهیر شوروی، که در آن زمان وجود داشت، توافقی تجاری برقرار کرد. آمریکا در واکنش، روابط دیپلماتیک خود را با هاوانا قطع کرد و تحریم تجاری‌ای اعمال کرد که تا امروز ادامه دارد.

در سال ۱۹۶۱، تهاجم به خلیج خوک‌ها رخ داد؛ در این عملیات، ۱۴۰۰ نیروی مورد حمایت سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، که عمدتا تبعیدیان کوبایی بودند، تلاش کردند کاسترو را سرنگون کنند، اما ظرف سه روز از سوی ارتش کوبا شکست خوردند.

یک سال بعد، در سال ۱۹۶۲، جان اف کندی، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، تحریم کامل تجاری علیه کوبا را اعلام کرد.

در همان سال، بحران موشکی کوبا رخ داد؛ آمریکا متوجه شد که کوبا به اتحاد جماهیر شوروی اجازه داده پایگاه‌های موشکی هسته‌ای در این جزیره ایجاد کند و در پی آن، جهان به مدت ۱۳ روز در آستانه جنگ هسته‌ای قرار گرفت. در نهایت، ذو طرف به توافقی رسیدند که بر اساس آن موشک‌های هسته‌ای آمریکا از ترکیه و تسلیحات شوروی از کوبا خارج شدند.

روابط دو کشور در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما رو به بهبود گذاشت. او محدودیت‌های سفر و انتقال پول را کاهش داد و کوبا را از فهرست کشورهای حامی تروریسم آمریکا، که از سال ۱۹۸۲ در آن قرار داشت، خارج کرد. دو کشور سفارت‌های خود را بازگشایی کردند و اوباما در سال ۲۰۱۶ به کوبا رفت و نخستین رئیس‌جمهوری بود که در دوران مسئولیت خود پس از سال ۱۹۲۸ به این کشور سفر کرد.

یک سال بعد، با روی کار آمدن دونالد ترامپ، او محدودیت‌های سفر شهروندان آمریکایی به کوبا را دوباره اعمال کرد، اما اعلام کرد که روابط دیپلماتیک را قطع نخواهد کرد. در ادامه همان سال، آمریکا پس از بروز مشکلات جسمی برای دیپلمات‌ها و نیروهای اطلاعاتی، بیشتر کارکنان خود را از سفارت خارج کرد.

در سال ۲۰۲۱، آمریکا بار دیگر کوبا را در فهرست کشورهای حامی تروریسم قرار داد و پس از اعتراض‌ها در هاوانا، جو بایدن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، تحریم‌های بیشتری اعمال کرد. او یک سال بعد بخشی از این محدودیت‌ها را کاهش داد و در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد که کوبا را دوباره از این فهرست خارج خواهد کرد، اما ترامپ در نخستین روز بازگشت به قدرت این تصمیم را لغو کرد و محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تری به اجرا گذاشت.