مهمات پرسهزن؛ سلاح هوشمند سپاه برای کنترل دریا و آسمان و نماد گذار به نسل جدید جنگافزارهای هوشمند
زیسان: رزمایش «کنترل هوشمند تنگه هرمز» که از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برگزار شد، صرفاً یک تمرین نظامی متعارف نبود؛ بلکه نمایشی از تغییر رویکرد به سمت جنگهای شبکهمحور و بهرهگیری از تسلیحات هوشمند در محیطهای پیچیده دریایی به شمار میرفت.
به گزارش زیسان، این رزمایش با مشارکت یگانهای مختلف دریایی و ساحلی و با هدف مرور سناریوهای واکنش سریع در برابر تهدیدات احتمالی در تنگه هرمز، بر استفاده هوشمندانه از مزیت ژئوپلیتیک ایران در خلیج فارس و دریای عمان تأکید داشت.
در میان سامانههای دفاعی و تهاجمی بهکار گرفتهشده، رونمایی از یک سلاح جدید بیش از همه جلب توجه کرد؛ سلاحی که به گفته مسئولان، به تولید انبوه رسیده، اما جزئیات فنی آن همچنان محرمانه باقی مانده است. مهمترین ویژگی اعلامشده برای این سامانه، توانایی حمله همزمان به اهداف دریایی و هوایی است؛ قابلیتی که آن را در دسته «مهمات پرسهزن هدایتشونده» قرار میدهد.
مهمات پرسهزن؛ نسل جدید جنگافزارهای هوشمند
به گزارش زیسان، مهمات پرسهزن را میتوان ترکیبی از پهپاد و موشک دانست؛ پرندهای کوچک، قابل حمل و هدایتپذیر که پس از پرتاب، در منطقه عملیات به گشتزنی میپردازد و پس از شناسایی هدف، با اصابت مستقیم آن را منهدم میکند. این سلاحها معمولاً توسط یک یا دو نفر قابل بهرهبرداری هستند و به دلیل ابعاد کوچک، کشف و رهگیری آنها دشوار است.
در سالهای اخیر، استفاده گسترده از این فناوری در میدانهای نبرد جهان بهویژه جنگ اوکراین، جایگاه مهمات پرسهزن را بهعنوان یکی از ارکان نبرد مدرن تثبیت کرده است. نمونههایی مانند لنست ۳ روسی، سوییچبلید آمریکایی و دیگر مدلهای عملیاتی، نشان دادهاند که این تسلیحات چگونه میتوانند با هزینه کم، اثرگذاری بالا و دقت قابل توجه، معادلات میدانی را تغییر دهند.
در ایران نیز طی سالهای گذشته گونههای مختلفی از مهمات پرسهزن با مأموریتهای ضد اهداف زمینی یا پدافندی معرفی شدهاند؛ اما معرفی نمونهای با توانایی همزمان مقابله با اهداف سطحی در دریا و اهداف هوایی، یک گام تازه در این حوزه محسوب میشود.
قائم ۱۱۸ و رعد ۲؛ پایههای فناوری جدید
به گزارش زیسان، برای درک بهتر ماهیت سلاح جدید، باید به دو نمونه شناختهشده داخلی اشاره کرد: «قائم ۱۱۸» و «رعد ۲».
سامانه قائم ۱۱۸ یک مهمات پرسهزن پدافندی است که بهطور ویژه برای مقابله با اهداف کوچک بدون سرنشین در ارتفاع پایین طراحی شده است؛ از جمله پهپادهای انتحاری، مولتیروتورهای بمبانداز و پهپادهای شناسایی. این سامانه از هدایت الکترواپتیکی در فاز نهایی بهره میبرد و با کمک دوربین نصبشده در دماغه، هدف را با دقت بالا تعقیب میکند. استفاده از این نوع هدایت، مقاومت آن را در برابر اخلال الکترونیکی افزایش میدهد.
پرتابگرهای قائم ۱۱۸ معمولاً در قالب حاملهای استوانهای چندگانه روی خودروهای تاکتیکی نصب میشوند که تحرک بالا و امکان جابهجایی سریع در میدان نبرد را فراهم میکند.
در سوی دیگر، «رعد ۲» بهعنوان مهمات پرسهزن تهاجمی علیه اهداف سطحی شناخته میشود. این سلاح با پیشرانه الکتریکی، حدود ۱۷ دقیقه مداومت پروازی و بردی در حدود ۲۰ کیلومتر دارد و از سرجنگی پنج کیلوگرمی بهره میبرد. کاربر پس از پرتاب، تصاویر ارسالی از دوربین جلویی را دریافت کرده و هدف را بهصورت دقیق انتخاب میکند.
ترکیب توان پدافندی و تهاجمی در یک سامانه
بر اساس تصاویر منتشرشده از رزمایش، به نظر میرسد سلاح جدید معرفیشده، ترکیبی از قابلیتهای قائم ۱۱۸ و رعد ۲ باشد. در ویدئوهای منتشرشده، پرتابگرهای زمینی ساده و همچنین پرتابگرهای نصبشده روی قایق مشاهده میشوند؛ موضوعی که نشاندهنده انعطاف عملیاتی بالای این سامانه است.
در بخشی از رزمایش، انهدام یک پهپاد شناسایی ابابیل ۳ بهعنوان هدف شبیهسازیشده دشمن به نمایش درآمد. همچنین سناریوهایی از حمله به اهداف دریایی فرضی با استفاده از همین مهمات پرسهزن اجرا شد.
چنین قابلیتی به نیروی دریایی امکان میدهد در صورت بروز تهدید، واکنشی سریع، دقیق و پرتعداد علیه شناورهای سبک یا پهپادهای مهاجم انجام دهد؛ تهدیداتی که معمولاً در برد عملیاتی این نوع تسلیحات قرار دارند.
طراحی ماژولار؛ مزیت راهبردی در میدان نبرد
به گزارش زیسان، یکی از نکات مهم در این سامانه، بهرهگیری از طراحی ماژولار در حاملها و پرتابگرهای استوانهای است. این رویکرد به معنای امکان نصب سامانه روی پلتفرمهای متنوع از جمله خودروهای تاکتیکی، شناورها و حتی استقرار مستقل برای نیروهای پیاده است.
حمل مهمات در محفظههای پوشیده، علاوه بر افزایش ایمنی و سهولت جابهجایی، موجب افزایش عمر نگهداری و کاهش آسیبپذیری در برابر عوامل محیطی میشود. این ویژگیها، انعطافپذیری عملیاتی را به شکل محسوسی افزایش میدهد و به یگانها اجازه میدهد در شرایط مختلف جغرافیایی و آبوهوایی از آن بهره ببرند.
پیام بازدارندگی در تنگه هرمز
معرفی مهمات پرسهزن با قابلیت حمله همزمان به اهداف دریایی و هوایی، حامل پیامی روشن در حوزه بازدارندگی است. در محیطی مانند تنگه هرمز که یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود، توان واکنش سریع و دقیق به تهدیدات، نقش تعیینکنندهای در حفظ ثبات امنیتی دارد.
نگاهی به روند جهانی نیز نشان میدهد که از چین تا ایالات متحده و در میدانهای نبرد معاصر، سرمایهگذاری بر روی پرندههای هدایتپذیر و مهمات پرسهزن به اولویت نخست بسیاری از قدرتهای نظامی تبدیل شده است. حرکت اخیر صنایع دفاعی ایران نیز نشان میدهد که کشور در مسیر توسعه فناوریهای بدون سرنشین، همگام با روندهای جهانی گام برمیدارد.
در مجموع، سلاح جدید معرفیشده را میتوان نمادی از گذار به نسل تازهای از جنگافزارهای هوشمند دانست؛ نسلی که سرعت واکنش، دقت اصابت و انعطاف عملیاتی را به شکل همزمان در اختیار فرماندهان میدان قرار میدهد.
