شاخص پیتزای پنتاگون چیست و چرا شلوغی پیتزافروشیها منجر به حملات نظامی میشود؟
در جهان تحلیلهای امنیتی، همیشه همهچیز از دل گزارشهای رسمی، تصاویر ماهوارهای یا بیانیههای دیپلماتیک بیرون نمیآید. گاهی نشانهها از جاهایی میآیند که کمتر کسی انتظارش را دارد؛ مثلاً از اپلیکیشنهای سفارش غذا. «شاخص پیتزای پنتاگون» دقیقاً از همین جنس است: نظریهای غیررسمی، و در عین حال بهطرز عجیبی سرسخت، که مدعی است افزایش ناگهانی سفارش پیتزا در اطراف مراکز تصمیمگیری نظامی آمریکا میتواند نشانهای از تحرکات نظامی قریبالوقوع باشد.
در ۱۳ آوریل ۲۰۲۴ کاربران شبکههای اجتماعی گزارش دادند که پیتزافروشیهای اطراف پنتاگون، کاخ سفید و وزارت دفاع آمریکا با حجمی غیرعادی از سفارشها مواجه شدهاند. چند ساعت بعد، ایران حمله پهپادی گستردهای به خاک اسرائیل انجام داد. برای طرفداران این نظریه، این همزمانی اتفاقی نبود؛ بلکه یک بار دیگر، قدرت شاخصی غیررسمی روشن شده بود.
این الگو در خرداد امسال درست در روزهای منتهی به جنگ ۱۲ روزه هم تکرار شد. باز هم افزایش سفارشها، باز هم فضای پرتنش و باز هم این پرسش قدیمی: آیا واقعاً میشود از پیتزا به جنگ رسید؟
نظریه از کجا آمده؟
ایده «شاخص پیتزای پنتاگون» به دهه ۱۹۹۰ برمیگردد؛ زمانی که تحلیلگران متوجه شدند در شبهای منتهی به عملیاتهای مهم نظامی آمریکا (جنگ خلیج فارس و بالکان) پیتزافروشیهای اطراف پنتاگون تا نیمههای شب فعالتر از همیشهاند. ماجرا ساده است: وقتی جلسات اضطراری طولانی میشوند، کسی وقت ترک ساختمان را برای شام ندارد. پس پیتزا سفارش میدهند. با گذر زمان و ظهور دادههای آنلاین، این مشاهده پراکنده به یک «شاخص» تبدیل شد. حالا دیگر کاربران با رصد گوگلمپ، اپهای سفارش غذا و حتی توییتهای کارکنان پیتزافروشیها، بهدنبال نشانههایی از «شبهای طولانی در پنتاگون» میگردند.
بعضی روزها برای فریب، پیتزا میخرند!
منتقدان میگویند این نظریه بیش از حد سادهانگارانه است. خود مقامات آمریکایی هم گاهی با لبخند به آن اشاره کردهاند. پیت هگزت، وزیر دفاع آمریکا، در یکی از مصاحبههایش بهصراحت گفت: «بعضی روزها عمداً حجم سفارش غذا را بالا میبریم تا الگوهای بیرونی را گمراه کنیم.» جملهای که در نگاه اول میخواهد این نظریه را بیاعتبار کند، اما عملاً آن را وارد فاز تازهای میکند. به هر حال اگر خرید پیتزا میتواند ابزار فریب باشد، یعنی خود پنتاگون هم پذیرفته که بیرون از ساختمان، کسانی هستند که این نشانهها را جدی میگیرند. سابقه عملیاتهای فریب در ارتش آمریکا (از جنگ جهانی دوم تا امروز) نشان میدهد دستکاری در دادههای ظاهراً بیاهمیت، بخشی از بازی امنیتی آنان است. مسئله این نیست که هر بار افزایش سفارش نشانه جنگ است؛ مسئله این است که سفارش غذا هم وارد منطق جنگ اطلاعاتی شده است.
بازنشر در کانالهای غیررسمی ایرانی!
همزمان با داغ شدن دوباره بحث «شاخص پیتزا»، کاربران ایرانی شبکههای اجتماعی نقش پررنگی در زنده نگهداشتن این روایت داشتهاند. اسکرینشات از نمودارهای سفارش آنلاین و عکسهای آرشیوی از پیتزافروشیهای اطراف پنتاگون، بهطور مداوم در کانالها و پیامرسانها بازنشر میشود. این کنجکاوی تا جایی پیش رفته که برخی کاربران نام و موقعیت دقیق پیتزافروشیهای نزدیک وزارت دفاع آمریکا را شناسایی و فهرست کردهاند! برای ایرانیها، بالا رفتن سفارش پیتزا در اطراف پنتاگون تبدیل به نشانهای شده که باید زیر ذرهبین گذاشت!
شاخصی که در زمستان امسال هم بالا رفت
نکته جالب اینجاست که شاخص پیتزا علاوه بر تابستان ۲۰۲۵ در چند مقطع دیگر نظیر ژانویه و فوریه (زمستان امسال) هم بالا رفت و دادههای غیررسمی از افزایش سفارشها خبر میدادند؛ دورهای که با استقرار ناوگان آمریکا در خاورمیانه و بالا گرفتن گمانهزنیها درباره احتمال درگیری مستقیم آمریکا با ایران همزمان شد.
این نشانهها بهخودیِخود جنگ را آغاز نمیکنند، اما بعضی اوقات جعبههای مقوایی پیتزا، بیسروصدا وارد ساختمانهایی میشوند که در آنها درباره پهپاد، ناو هواپیمابر و حمله پیشدستانه تصمیم گرفته میشود. شاید این همزمانیها کاملاً تصادفی باشد، شاید هم نه. در عصر دادههای خُرد، حتی عادت غذایی کارکنان ارشد هم میتواند به نشانهای ناخواسته از شبهای بیخوابی نهادهای قدرت تبدیل شود.
