سامانه دفاع موشکی تاد؛ پیشرفتهترین و قدرتمندترین سپر آمریکا در برابر موشکهای بالستیک چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
زیسان: سامانه دفاع موشکی THAAD (که پیشتر با نام Theater High Altitude Area Defense شناخته میشد)، یکی از پیشرفتهترین سامانههای دفاع موشکی جهان است که توسط ایالات متحده توسعه یافته است. این سامانه برای رهگیری و انهدام موشکهای بالستیک کوتاهبرد، میانبرد و برد متوسط در مرحله نهایی پرواز آنها طراحی شده؛ مرحلهای که موشک در حال فرود یا ورود مجدد به جو زمین است.
به گزارش زیسان، با گسترش تهدیدهای موشکی در سطح جهانی، THAAD به یکی از ارکان اصلی معماری دفاع موشکی آمریکا و متحدانش تبدیل شده و ترکیبی از رادار پیشرفته، تحرکپذیری بالا و فناوری برخورد مستقیم را در اختیار قرار میدهد.
خاستگاه و روند توسعه سامانه THAAD
به گزارش زیسان، ریشههای توسعه سامانه THAAD به اواخر دوران جنگ سرد بازمیگردد؛ زمانی که ایالات متحده بهدنبال راهکارهایی برای مقابله با تهدیدهای موشکی منطقهای بود، نه صرفاً موشکهای قارهپیما با کلاهک هستهای. این سامانه در اواخر دهه ۱۹۸۰ و در چارچوب ابتکار دفاع راهبردی شکل گرفت؛ پاسخی به گسترش موشکهای بالستیک در درگیریهای منطقهای.
فرآیند توسعه اولیه با چالشهای جدی همراه بود. شکستهای آزمایشی در دهه ۱۹۹۰ تردیدهایی درباره امکانپذیری فنی، دقت و هزینهها ایجاد کرد. با این حال، پس از بازطراحیهای اساسی و بهبود در سامانههای هدایت، حسگرها و قابلیت اطمینان رهگیرها، THAAD در اوایل دهه ۲۰۰۰ به موفقیتهای چشمگیری در آزمایشها دست یافت. این موفقیتها نقطه عطفی در مسیر تبدیل آن به یک سامانه عملیاتی محسوب میشود.
برخلاف سامانههای دفاع موشکی سنتی که از کلاهکهای انفجاری استفاده میکنند، تاد بر پایه فناوری «برخورد مستقیم» یا Hit-to-Kill عمل میکند؛ به این معنا که موشک رهگیر تنها با انرژی جنبشی حاصل از برخورد، هدف را منهدم میکند.
این ویژگی، خطر انفجار ناخواسته یا پراکندگی خطرناک بقایای انفجاری را کاهش میدهد. شرکت لاکهید مارتین پیمانکار اصلی این سامانه است و بهطور مستمر ارتقاهایی برای افزایش دقت، سرعت و یکپارچگی آن با دیگر سامانههای دفاعی انجام میدهد. تاد در سال ۲۰۰۸ بهطور رسمی وارد خدمت عملیاتی شد.
سازوکار عملکرد تاد: فناوری و توانمندیها
به گزارش زیسان، هسته کارایی تاد در توانایی آن برای رهگیری موشکهای بالستیک در مرحله نهایی پرواز، چه درون جو و چه در لبههای بیرونی آن، نهفته است. این ویژگی، تاد را به لایهای میانی میان سامانههای ارتفاع پایین مانند پاتریوت و سامانههای ارتفاع بالاتر مانند ایجیس تبدیل میکند.
هر آتشبار تاد معمولاً از اجزای زیر تشکیل میشود:
موشکهای رهگیر نصبشده روی پرتابگرهای متحرک
رادار قدرتمند AN/TPY-۲ از نوع باند X
سامانههای فرماندهی، کنترل و ارتباطات برای هماهنگی عملیات
رادار AN/TPY-۲ یکی از پیشرفتهترین بخشهای تاد است و قادر است موشکهای بالستیک را از فاصله صدها تا هزاران کیلومتر شناسایی و رهگیری کند. این رادار دادههای دقیقی درباره مسیر، سرعت و نقطه اصابت احتمالی هدف ارائه میدهد و میتواند هم در حالت پیشنگر و هم در حالت نهایی فعالیت کند؛ قابلیتی که امکان پشتیبانی از سایر سامانههای دفاع موشکی را نیز فراهم میسازد.
موشکهای رهگیر تاد توان درگیری در ارتفاعهایی تا حدود ۱۵۰ کیلومتر را دارند؛ یعنی هم در بالاترین لایههای جو و هم در فضای نزدیک به زمین. این دامنه وسیع، احتمال موفقیت رهگیری را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد. از دیگر مزایای مهم این سامانه، تحرکپذیری بالا است؛ تاد بر روی خودروهای سنگین نصب میشود و میتواند بهسرعت جابهجا یا مستقر شود.
نقش راهبردی، استقرارهای جهانی و چالشها
به گزارش زیسان، تاد به یکی از ستونهای اصلی راهبرد دفاع موشکی آمریکا تبدیل شده است، بهویژه در مناطقی که با تهدید مستمر موشکهای بالستیک مواجهاند. این سامانه در نقاط راهبردی مختلفی از جمله کره جنوبی، گوام و بخشهایی از خاورمیانه مستقر شده و اغلب در هماهنگی با نیروهای متحد عمل میکند.
یکی از بحثبرانگیزترین استقرارها در کره جنوبی رخ داد؛ جایی که تاد برای مقابله با تهدیدهای موشکی کره شمالی نصب شد. هرچند این اقدام توان دفاعی منطقه را افزایش داد، اما واکنش شدید چین و روسیه را نیز به دنبال داشت. آنها معتقد بودند رادار قدرتمند تاد میتواند فعالیتهای موشکی آنها را در عمق سرزمینشان رصد کند. این نگرانیها به تنشهای دیپلماتیک و حتی اقدامات اقتصادی تلافیجویانه انجامید.
از منظر راهبردی، تاد بخشی از مفهوم دفاع موشکی لایهای است؛ رویکردی که چندین سامانه را در مراحل مختلف پرواز موشک بهکار میگیرد تا شانس انهدام هدف افزایش یابد. با این حال، منتقدان میگویند سامانههایی مانند تاد ممکن است رقابت تسلیحاتی را تشدید کنند، زیرا کشورها به توسعه موشکهای پیشرفتهتر یا اقدامات متقابل روی میآورند.
هزینه بالا نیز از دیگر محورهای انتقاد است. ساخت، استقرار و نگهداری تاد بسیار پرهزینه است و هر موشک رهگیر میلیونها دلار قیمت دارد. با این حال، حامیان آن معتقدند حفاظت از جان غیرنظامیان و زیرساختهای حیاتی، این هزینهها را توجیه میکند. در عین حال، ارتقاهای مداوم برای مقابله با تهدیدهای نوظهور، از جمله موشکهای مانورپذیر و مافوقصوت، همچنان ادامه دارد.
به گزارش زیسان، سامانه دفاعی ارتفاع بالای تاد نمادی از پیشرفت فناورانه و اهمیت راهبردی در حوزه دفاع موشکی مدرن است. این سامانه با تکیه بر برخورد مستقیم، رادار پیشرفته و تحرکپذیری بالا، سپری مؤثر در برابر موشکهای بالستیک کوتاهبرد، میانبرد و برد متوسط فراهم میکند.
هرچند استقرار آن با چالشهای سیاسی و راهبردی همراه بوده، اما نقش آن در حفاظت از مناطق حساس و داراییهای حیاتی انکارناپذیر است. در جهانی که تهدیدهای موشکی بهسرعت در حال تحولاند، تاد نماد تلاقی فناوری پیشرفته، بازدارندگی دفاعی و پیچیدگیهای امنیت بینالمللی بهشمار میرود.
