ونزوئلای بعدی؟
تنش میان ایالات متحده و کوبا در روزهای اخیر وارد مرحله تازهای شده و لحن تهاجمی واشنگتن علیه هاوانا، بیش از هر زمان دیگری یادآور سناریویی است که پیشتر در قبال ونزوئلا دنبال شد. وزارت دادگستری آمریکا بهتازگی رائول کاسترو، رهبر پیشین و ۹۴ ساله کوبا را با اتهاماتی سنگین ازجمله قتل، توطئه برای کشتن شهروندان آمریکایی و انهدام هواپیما تحت پیگرد قرار داده است؛ اقدامی که بلافاصله با واکنش تند مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا همراه شد و او کاسترو را «فراری از عدالت آمریکا» توصیف کرد. این اقدام تنها یک پرونده قضایی ساده نیست بلکه بخشی از راهبرد گستردهتری به نظر میرسد که دولت دونالد ترامپ برای افزایش فشار بر حکومت کمونیستی کوبا در پیش گرفته است.
در واکنش به این تحولات، خیابانهای هاوانا روز جمعه صحنه یکی از بزرگترین تجمعات ضدآمریکایی سالهای اخیر بود. بنا بر برخی گزارشها، بیش از ۲۰۰ هزار نفر در برابر سفارت آمریکا تجمع کردند و خشم خود را نسبت به اقدام واشنگتن نشان دادند. در این تجمع، پیامی از رائول کاسترو توسط جراردو هرناندز، نماینده مجلس، قرائت شد که در آن رهبر سالخورده کوبا تأکید کرده بود تا آخرین لحظه عمر خود «با یک پا در رکاب» در خطمقدم دفاع از انقلاب باقی خواهد ماند.
ماریلا کاسترو، دختر او نیز با لحنی تند، اتهامات آمریکا را ساختگی توصیف کرد و گفت هیچکس نمیتواند، پدرش را برباید. این واکنشها نشان میدهد که رهبران کوبا تلاش دارند، پرونده قضایی آمریکا را نه صرفاً یک موضوع حقوقی بلکه بخشی از جنگ سیاسی و روانی واشنگتن علیه انقلاب کوبا معرفی کنند. همزمان، سیاستهای اقتصادی آمریکا نیز فشار کمسابقهای بر هاوانا وارد کرده است. تحریمهای نفتی جدید که ادامه دههها محاصره اقتصادی علیه کوبا محسوب میشود، دسترسی این کشور به انرژی را بهشدت محدود کرده است. هرچند واشنگتن اجازه ورود برخی محمولههای محدود نفتی را داده، اما مقامات کوبایی اخیراً هشدار دادهاند که ذخایر نفت کشور تقریباً به پایان رسیده است. پیامد این وضعیت، تشدید بحران برق، کمبود بنزین و افزایش فشار معیشتی بر شهروندان کوبایی بوده است؛ بحرانی که دولت ترامپ ظاهراً آن را ابزاری برای فرسایش توان حکومت هاوانا میداند.
اظهارات اخیر ترامپ نیز نشان میدهد، او در حال آمادهسازی افکار عمومی برای تشدید اقدامات علیه کوباست. رئیسجمهور آمریکا که پیشتر در ماجرای ونزوئلا با تهدیدهای علنی، زمینه را برای مداخله فراهم کرده بود این بار نیز از ادبیاتی مشابه استفاده میکند. او به کشورهای حوزه کارائیب هشدار داده که یا در کنار آمریکا قرار بگیرند یا با قدرت نظامی واشنگتن مواجه شوند.
ترامپ پس از انتقال نیکلاس مادورو به آمریکا برای محاکمه، تمرکز خود را آشکارا بر کوبا گذاشت و گفت: «کوبا آماده سقوط است». او همچنین تهدید کرده هر کشوری که به کوبا نفت بفروشد یا آن را تأمین کند با تعرفههای آمریکا روبهرو خواهد شد. حتی فراتر از آن ترامپ از احتمال «افتخار تصرف کوبا» سخن گفته و مدعی شده رؤسایجمهور پیشین آمریکا، دههها درباره این مسئله حرف زدهاند، اما او کسی خواهد بود که آن را عملی میکند.
با وجود این شباهتها بسیاری از کارشناسان معتقدند، تکرار الگوی ونزوئلا در کوبا بهسادگی امکانپذیر نیست. مهمترین تفاوت، نبود یک جانشین مورد حمایت واشنگتن در ساختار قدرت کوباست. در ونزوئلا، پس از بازداشت مادورو، آمریکا توانست از دلسی رودریگز بهعنوان چهرهای جایگزین حمایت کند، اما در کوبا شخصیتی مشابه که آماده همکاری با دولت ترامپ باشد، دیده نمیشود. علاوه بر این، حضور نظامی آمریکا در دریای کارائیب نیز بهاندازه آرایش گسترده نیروهای آمریکایی در آستانه عملیات علیه ونزوئلا نیست و همین موضوع احتمال اقدام فوری نظامی را کاهش میدهد.
از سوی دیگر متهم کردن رائول کاستروی ۹۴ ساله نیز از نظر سیاسی و تبلیغاتی، تأثیری به مراتب کمتر از متهم کردن رئیسجمهور مستقر ونزوئلا به قاچاق مواد مخدر دارد. در واقع، واشنگتن هنوز نتوانسته، مشروعیت لازم برای یک اقدام سخت علیه کوبا را همانند پرونده ونزوئلا ایجاد کند. با این حال تشدید فشارهای اقتصادی، افزایش تهدیدهای لفظی و تلاش برای منزوی کردن هاوانا، نشان میدهد که دولت ترامپ بهدنبال آن است تا کوبا را وارد مرحلهای تازه از بحران کند؛ مرحلهای که میتواند نهتنها روابط دو کشور بلکه کل منطقه کارائیب را با تنشهای تازهای روبهرو کند.
منبع: سازندگی
