موشک ضد کشتی مافوق صوت CM – 302؛ اژدهای مافوقصوت چین و معادله تازه قدرت دریایی ایران در خلیج فارس
زیسان: موشک ضد کشتی مافوق صوت CM – 302 یک سامانه موشکی ضدکشتی مافوقصوت و چندمنظوره است که توسط صنایع دفاعی دولتی چین توسعه یافته و با هدف صادرات به بازارهای خارجی معرفی شده است. این موشک در نمایشگاههای دفاعی چین رونمایی شد و بهسرعت به دلیل سرعت، برد و الگوی حمله نهایی خود توجه کارشناسان نظامی را جلب کرد.
به گزارش زیسان، توسعه CM-302 بخشی از راهبرد گستردهتر چین در تقویت توانمندیهای ضددسترسی/ ممانعت منطقهای (A2/AD) است؛ راهبردی که هدف آن دشوار کردن عملیات نیروهای دریایی قدرتمند در مناطق مورد مناقشه است.
این موشک اغلب با نمونههای مافوقصوت روسی مقایسه میشود و نشاندهنده جاهطلبی پکن برای در اختیار داشتن سامانههای ضربتی پرسرعت و دوربرد علیه اهداف دریایی ارزشمند، از جمله ناوهای هواپیمابر، است.
طراحی و ویژگیهای فنی
به گزارش زیسان، موشک ضد کشتی مافوق صوت CM – 302 به عنوان یک موشک کروز مافوقصوت با قابلیت پرواز در ارتفاع پایین (Sea-Skimming) طراحی شده است. گزارشها حاکی از آن است که سرعت آن در مرحله نهایی به حدود ۳ ماخ میرسد. چنین سرعتی زمان واکنش سامانههای پدافند دریایی را بهشدت کاهش میدهد و حتی ناوشکنهای مدرن مجهز به دفاع لایهای را با چالش جدی مواجه میکند.
گفته میشود این موشک از سامانه هدایت اینرسیایی همراه با بهروزرسانی ماهوارهای در میانه مسیر استفاده میکند و در مرحله پایانی به جستجوگر راداری فعال مجهز میشود. این ترکیب هدایت، دقت بالا در بردهای طولانی را تضمین میکند و امکان انطباق با شرایط متغیر دریایی را فراهم میسازد.
برد عملیاتی آن در نسخه صادراتی حدود ۲۸۰ تا ۳۰۰ کیلومتر اعلام شده است؛ بردی که به سکوی پرتاب اجازه میدهد از خارج از محدوده دفاع نزدیک بسیاری از گروههای رزمی دریایی حمله کند.
این موشک به گونهای طراحی شده که قابلیت پرتاب از سکوهای مختلف، از جمله شناورهای سطحی و سامانههای ساحلی را داشته باشد. این انعطافپذیری با دکترینهای مدرن که بر پراکندگی توان تهاجمی و شبکههای ضربتی لایهای تأکید دارند، همخوانی دارد.
نقش در راهبرد ضددسترسی
در چارچوب نوسازی نظامی چین، جلوگیری از آزادی عمل دشمنان بالقوه در مناطق دریایی کلیدی اهمیت ویژهای دارد. موشک ضد کشتی مافوق صوت CM – 302 دقیقاً در چنین چارچوبی تعریف میشود.
موشکهای ضدکشتی پرسرعت برنامهریزی دفاعی نیروهای دریایی را پیچیده میکنند، زیرا میتوانند سامانههای پدافندی را اشباع کرده و زمان تصمیمگیری را کاهش دهند. زمانی که این موشک در کنار سایر سامانهها مانند موشکهای بالستیک ضدکشتی، زیردریاییها و تجهیزات جنگ الکترونیک به کار گرفته شود، بخشی از یک معماری ضربتی چندلایه را شکل میدهد.
ویژگی مافوقصوت بودن آن بسیار مهم است. در حالی که موشکهای کروز زیرصوت بیشتر بر پنهانکاری و پرواز در ارتفاع پایین تکیه دارند، سامانههای مافوقصوت با سرعت بالا و انرژی جنبشی عظیم، رهگیری را دشوارتر میکنند. در سرعت ۳ ماخ، انرژی برخورد موشک حتی پیش از انفجار کلاهک نیز میتواند خسارات ساختاری گستردهای به شناورهای بزرگ وارد کند.
برای کشورهایی که به دنبال بازدارندگی در برابر نیروی دریایی برتر هستند، نسخه صادراتی CM-302 ابزاری نسبتاً مقرونبهصرفه برای ایجاد قدرت ممانعت دریایی محسوب میشود.
جایگاه صادراتی و اهمیت راهبردی
به گزارش زیسان، برخلاف برخی سامانههای پیشرفته چینی که صرفاً برای استفاده داخلی نگه داشته میشوند، CM-302 بهطور رسمی برای صادرات معرفی شده است. این موضوع نشاندهنده افزایش نقش چین در بازار جهانی تسلیحات است.
گزارشها حاکی از آن است که این موشک توجه برخی خریداران خاورمیانهای را به خود جلب کرده، بهویژه کشورهایی که به دنبال تقویت دفاع ساحلی خود هستند. صادرات چنین سامانهای میتواند توازن دریایی در مناطق حساس و گذرگاههای استراتژیک را تحت تأثیر قرار دهد.
رونمایی عمومی از CM-302 همچنین جنبه نمادین داشت؛ این اقدام نشاندهنده اعتماد چین به توان مهندسی موشکی خود و تمایل آن برای رقابت با تأمینکنندگان سنتی در حوزه موشکهای ضدکشتی پرسرعت بود. در عصری که نبردهای دریایی بیش از گذشته بر دوئل موشکی متکی شدهاند، سامانههایی مانند CM-302 نمایانگر نسل جدید ابزارهای ممانعت دریایی هستند.
عجیبترین نکات درباره CM-302
به گزارش زیسان، یکی از عجیبترین جنبههای CM-302 نحوه معرفی آشکار آن در نمایشگاههای دفاعی است. در حالی که چین معمولاً مشخصات بسیاری از سامانههای پیشرفته خود را مبهم نگه میدارد، این موشک با ادعاهای عملکردی دقیق و برجسته تبلیغ شد؛ گویی نمایش آن بخشی از یک پیام راهبردی بود.
نکته غیرمعمول دیگر، ورود آن به بازاری است که معمولاً در اختیار تعداد محدودی از تولیدکنندگان موشکهای مافوقصوت ضدکشتی بوده است. موشک ضد کشتی مافوق صوت CM – 302 با ادعای عملکردی همتراز با نمونههای شناختهشده، این تصور را به چالش کشید که فناوری سطح بالای دریایی تنها در انحصار چند کشور خاص است.
سرعت ۳ ماخ آن نیز ویژگی خاصی ایجاد میکند. در چنین سرعتی، انرژی جنبشی برخورد به حدی بالاست که حتی بدون اتکا به کلاهک بزرگ، ضربه فیزیکی میتواند خسارت سنگینی به بدنه کشتی وارد کند. بهنوعی، این موشک هم یک سلاح انفجاری و هم یک پرتابه فوقسریع است.
در نهایت، CM-302 بخشی از شبکه گستردهتری از سامانههای ضدکشتی چین است؛ از موشکهای کروز زیرصوت تا موشکهای بالستیک ضدکشتی. این لایهبندی گسترده، تصویری متفاوت از جنگ دریایی مدرن ارائه میدهد؛ جایی که اشباع موشکی جایگزین نبردهای کلاسیک دریایی شده است.
اخیرا خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه خبر داده که ایران به توافقی با چین برای خرید موشکهای کروز ضدکشتی نزدیک شده است؛ آن هم در حالی که ایالات متحده پیش از احتمال حملات به جمهوری اسلامی، یک نیروی دریایی گسترده را در نزدیکی سواحل ایران مستقر کرده است.
به گفته این منابع، توافق برای موشکهای ساخت چین از نوع CM-302 نزدیک به نهایی شدن است، هرچند هنوز تاریخی برای تحویل تعیین نشده است. این موشکهای مافوق صوت بردی در حدود ۲۹۰ کیلومتر دارند و به گونهای طراحی شدهاند که با پرواز در ارتفاع پایین و با سرعت بالا از سامانههای دفاعی کشتیها عبور کنند. دو کارشناس تسلیحاتی گفتند استقرار این موشکها به طور قابل توجهی توان ضربتی ایران را افزایش داده و تهدیدی برای نیروهای دریایی آمریکا در منطقه خواهد بود.
به گفته شش منبع مطلع از گفتوگوها – از جمله سه مقام که از سوی دولت ایران در جریان قرار گرفتهاند و سه مقام امنیتی – مذاکرات با چین برای خرید این سامانههای موشکی که دستکم از دو سال پیش آغاز شده بود، پس از جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و ایران در ماه ژوئن بهطور چشمگیری شتاب گرفت. دو مقام امنیتی گفتند که در مراحل پایانی مذاکرات در تابستان گذشته، مقامات ارشد نظامی و دولتی ایران از جمله مسعود اورعی، معاون وزیر دفاع ایران، به چین سفر کردند. سفر اورعی پیش از این گزارش نشده بود.
رویترز نتوانسته مشخص کند چه تعداد موشک در این توافق احتمالی گنجانده شده، ایران چه مبلغی را پذیرفته بپردازد، یا اینکه با توجه به افزایش تنشها در منطقه، چین اکنون این توافق را عملی خواهد کرد یا نه.
یک مقام وزارت امور خارجه ایران به رویترز گفت: «ایران با متحدان خود توافقهای نظامی و امنیتی دارد و اکنون زمان مناسبی برای بهرهبرداری از این توافقهاست».
هیأت نمایندگی چین در سازمان ملل، رویترز را برای اظهار نظر به وزارت امور خارجه پکن ارجاع داد. وزارتخانههای خارجه و دفاع چین به درخواستها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
کاخ سفید نیز در پاسخ به پرسش رویترز درباره مذاکرات میان ایران و چین بر سر این سامانه موشکی، مستقیماً به موضوع نپرداخت. یک مقام کاخ سفید گفت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تصریح کرده است که «یا ما به توافق خواهیم رسید یا مجبور خواهیم شد اقدامی بسیار سخت مانند دفعه قبل انجام دهیم»، اشارهای به بنبست کنونی با ایران.
این موشکها از پیشرفتهترین تجهیزات نظامی خواهند بود که چین به ایران منتقل میکند و نقض تحریم تسلیحاتی سازمان ملل محسوب میشود که نخستین بار در سال ۲۰۰۶ اعمال شد. این تحریمها در سال ۲۰۱۵ در چارچوب توافق هستهای با آمریکا و متحدانش تعلیق شدند و سپس سپتامبر گذشته دوباره برقرار شدند.
