نوتام (NOTAM) چیست و چرا این روزها برای ایرانی‌ها مهم شده است؟

زی‌سان: اطلاعیه هوانوردی یا NOTAM که مخفف عبارت Notice to Air Missions (که پیش‌تر Notice to Airmen نامیده می‌شد) است، یک اعلان رسمی در صنعت هوانوردی محسوب می‌شود که برای آگاه‌سازی خلبانان، شرکت‌های هواپیمایی و فعالان این حوزه درباره اطلاعات فوری و حساس به زمان صادر می‌شود؛ اطلاعاتی که می‌تواند بر ایمنی یا کارایی پرواز تأثیر بگذارد.

به گزارش زی‌سان، در ایالات متحده، این اطلاعیه‌ها توسط اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) مدیریت می‌شوند و در سطح بین‌المللی تحت استاندارد‌های سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ICAO) هماهنگ می‌گردند. نوتام‌ها به‌روزرسانی‌های لحظه‌ای ارائه می‌دهند که نمی‌توانند تا انتشار دوره‌ای نشریات هوانوردی صبر کنند.

این اطلاعیه‌ها ممکن است شامل بسته شدن باند، از کار افتادن تجهیزات ناوبری، محدودیت‌های حریم هوایی، خطرات احتمالی یا تغییرات موقت در فرودگاه‌ها باشند. در صنعتی که ایمنی در آن اولویت مطلق دارد، نوتام‌ها نقش یک سامانه هشدار پویا را ایفا می‌کنند و تضمین می‌کنند که خدمه پروازی پیش از پرواز از اطلاعات حیاتی مطلع باشند.

هدف و تحول نوتام

به گزارش زی‌سان، هدف اصلی نوتام، اطلاع‌رسانی درباره تغییرات فوری یا موقت در سامانه فضای هوایی ملی یا حریم‌های هوایی بین‌المللی است. نقشه‌ها و نشریات رسمی هوانوردی معمولاً در چرخه‌های مشخص، اغلب هر ۲۸ روز یک‌بار، به‌روزرسانی می‌شوند؛ اما شرایط عملیاتی می‌تواند به سرعت و به دلیل آب‌وهوا، عملیات عمرانی، خرابی تجهیزات یا ملاحظات امنیتی تغییر کند. نوتام این فاصله زمانی را پوشش می‌دهد و اطلاعات فوری را در اختیار خلبانان قرار می‌دهد.

در گذشته، اصطلاح «Notice to Airmen» بازتاب‌دهنده زبان مردمحور رایج در سال‌های ابتدایی هوانوردی بود. در سال ۲۰۲۱، FAA عنوان فراگیرتر «Notice to Air Missions» را به طور رسمی جایگزین کرد، هرچند مخفف NOTAM بدون تغییر باقی ماند. این تغییر بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر برای بهبود شفافیت، فراگیری و دسترسی دیجیتال در ارتباطات هوانوردی بود.

نوتام‌ها بر اساس دامنه و کاربرد دسته‌بندی می‌شوند. برخی فقط در سطح داخلی یک کشور صادر می‌شوند و برخی دیگر در سطح بین‌المللی توزیع می‌گردند. برخی نوتام‌ها محدودیت‌های موقت پروازی (TFR) برای رویداد‌های امنیتی، عملیات امدادی یا تجمعات بزرگ ایجاد می‌کنند.

برخی دیگر درباره از کار افتادن سیستم روشنایی باند، نقص در سامانه فرود ابزاری (ILS) یا تغییر در مسیر‌های تاکسی‌وی اطلاع می‌دهند. در همه موارد، هدف اصلی کاهش ریسک از طریق اطلاع‌رسانی به‌موقع است.

انواع و ساختار نوتام

به گزارش زی‌سان، نوتام‌ها دارای قالبی استاندارد و معمولاً فشرده و رمزگونه هستند تا انتقال سریع و درک جهانی آنها تسهیل شود. هرچند این اختصار موجب کارایی می‌شود، اما گاهی برای خلبانان هواپیمایی عمومی پیچیده و دشوار به نظر می‌رسد. اصلاحات جدید تلاش می‌کند نوتام‌ها را شفاف‌تر و کاربرپسندتر کند.

انواع اصلی نوتام عبارت‌اند از:

نوتام‌های فرودگاهی (Aerodrome NOTAMs): مربوط به شرایط فرودگاه مانند بسته شدن باند یا عملیات عمرانی.

نوتام‌های حریم هوایی (Airspace NOTAMs): شامل محدودیت‌ها یا ممنوعیت‌های پروازی و رزمایش‌های نظامی.

نوتام‌های ناوبری (Navigation NOTAMs): مربوط به وضعیت تجهیزات ناوبری مانند VOR، NDB یا سامانه‌های مبتنی بر GPS.

نوتام‌های فعالیت ویژه (Special Activity NOTAMs): درباره پرتاب موشک، نمایش‌های هوایی یا عملیات اضطراری گسترده.

هر نوتام معمولاً شامل شناسه یکتا، محل جغرافیایی، بازه زمانی اعتبار (بر اساس زمان هماهنگ جهانی UTC) و شرح مختصر وضعیت یا خطر است. به دلیل ماهیت بین‌المللی هوانوردی، استاندارد‌های ایکائو تضمین می‌کند که قالب نوتام در سراسر جهان یکسان باشد.

اهمیت عملیاتی و چالش‌های اخیر

به گزارش زی‌سان، اهمیت عملیاتی نوتام‌ها بسیار بالاست. خلبانان پیش از هر پرواز موظف‌اند نوتام‌های مرتبط را بررسی کنند. بی‌توجهی به آنها می‌تواند تخلف مقرراتی یا حتی تهدیدی جدی برای ایمنی ایجاد کند. شرکت‌های هواپیمایی نیز داده‌های نوتام را در سامانه‌های برنامه‌ریزی پرواز و بسته‌های اطلاعاتی خدمه ادغام می‌کنند.

با وجود نقش حیاتی، سامانه نوتام با انتقاد‌هایی روبه‌رو بوده است. در ژانویه ۲۰۲۳، اختلال سراسری در سامانه نوتام آمریکا باعث توقف موقت تمام پرواز‌های داخلی شد؛ نخستین توقف ملی از سال ۲۰۰۱. این رویداد اهمیت حیاتی این سامانه و همچنین آسیب‌پذیری زیرساخت‌های قدیمی دیجیتال را آشکار کرد و روند نوسازی آن را سرعت بخشید.

همچنین حجم بالای نوتام‌ها و پیچیدگی آنها گاه موجب «اضافه‌بار اطلاعاتی» برای خلبانان می‌شود. به همین دلیل، نهاد‌های هوانوردی در حال کار بر روی پالایش اطلاعات، اولویت‌بندی بهتر و استفاده بیشتر از زبان ساده هستند.

در مجموع، نوتام‌ها ستون اصلی سامانه اطلاع‌رسانی ایمنی هوانوردی به شمار می‌روند؛ پلی میان اطلاعات ثابت منتشرشده و واقعیت‌های متغیر عملیاتی که نقشی حیاتی در ناوبری هوایی جهانی ایفا می‌کنند.