دهک دهم چه کسانی هستند، شغل آنها چیست و چقدر درآمد دارند؟

زی‌سان: دهک دهم در ادبیات اقتصادی ایران به بالاترین ۱۰ درصد جامعه از نظر درآمد گفته می‌شود؛ گروهی که همواره در کانون بحث‌های عمومی درباره نابرابری، یارانه‌ها و شکاف طبقاتی قرار دارد. اما دهک دهم دقیقاً چه کسانی را شامل می‌شود و سطح درآمد آنها چقدر است؟ واقعیت این طبقه، برخلاف تصور عمومی، پیچیده‌تر از تصویر «ثروتمندان افسانه‌ای» است.

دهک‌بندی جامعه بر اساس داده‌های درآمدی یا هزینه‌ای خانوار انجام می‌شود. مرکز آمار ایران هر سال خانوار‌ها را از کم‌درآمدترین تا پردرآمدترین مرتب می‌کند و سپس آنها را به ۱۰ بخش مساوی تقسیم می‌کند. دهک اول پایین‌ترین سطح درآمد و دهک دهم بالاترین سطح را دارد؛ بنابراین دهک دهم نه لزوماً ثروتمندترین افراد کشور، بلکه صرفاً پردرآمدترین ۱۰ درصد در مقایسه با بقیه جامعه هستند.

بر اساس آخرین داده‌های رسمی منتشرشده، میانگین درآمد ماهانه خانوار‌های دهک دهم در سال‌های اخیر حدود ۳۵ تا ۳۶ میلیون تومان بوده است. این رقم به معنای آن است که خانوار‌هایی با درآمد سالانه بیش از حدود ۴۲۰ تا ۴۳۰ میلیون تومان معمولاً در این دهک قرار می‌گیرند. البته این عدد یک میانگین است؛ در عمل، برخی خانوار‌ها درآمدی به‌مراتب بالاتر دارند و برخی دیگر درست در مرز ورود به دهک دهم ایستاده‌اند.

اما دهک دهم چه کسانی هستند؟ تصویر رایج، این دهک را معادل میلیاردرها، صاحبان املاک لوکس یا سرمایه‌داران بزرگ می‌داند. در حالی که واقعیت آماری متفاوت است. بخش قابل توجهی از دهک دهم را حقوق‌بگیران با دستمزد بالا، مدیران ارشد، پزشکان، مهندسان باسابقه، صاحبان کسب‌وکار‌های متوسط و برخی فعالان اقتصادی تشکیل می‌دهند. بسیاری از آنها دارایی‌های عظیم ندارند، اما جریان درآمدی بالاتری نسبت به اکثریت جامعه دارند.

نکته مهم دیگر این است که دهک دهم الزاماً معادل «طبقه مرفه بی‌دغدغه» نیست. تورم مزمن، افزایش هزینه مسکن و خدمات و نااطمینانی اقتصادی باعث شده حتی خانوار‌های این دهک نیز فشار هزینه‌ها را احساس کنند. با این حال، فاصله درآمدی آنها با دهک‌های پایین همچنان چشمگیر است. در برخی سال‌ها، درآمد دهک دهم تا چهار یا پنج برابر دهک‌های میانی و بیش از شش برابر دهک اول گزارش شده است.

از منظر سیاست‌گذاری، دهک دهم معمولاً از دریافت یارانه‌های نقدی و حمایتی کنار گذاشته می‌شود. دولت‌ها این دهک را برخوردار تلقی می‌کنند و تمرکز حمایت‌ها را بر دهک‌های پایین‌تر می‌گذارند. اما در طرح جدید کالابرگ و حذف ارز ترجیحی، دولت دهک دهم را هم شامل یارانه یک میلیونی دانست. 

دهک دهم در ایران در سال ۱۴۰۴

در تحلیل‌های اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۴، «دهک دهم» به همان معنای کلاسیک آن حفظ شده است: پردرآمدترین ۱۰٪ جامعه از نظر درآمد یا هزینه مصرفی خانوارها، که بالاترین سطح درآمد را نسبت به سایر دهک‌ها دارد.

خط درآمدی دهک دهم در ۱۴۰۴

طبق داده‌های رسمی و تحلیل‌های تقریبی گزارش‌شده در رسانه‌ها و نهاد‌های آماری:

افرادی که درآمد ماهانه بیش از حدود ۳۶ میلیون تومان داشته‌اند، معمولاً در گروه دهک دهم قرار می‌گیرند؛ این بر اساس تحلیل داده‌های یارانه‌بگیران و جدول دهک‌بندی سال ۱۴۰۴ است.

در گزارش‌های رسمی آمده که جمعیت دهک دهم حدود ۸.۵ میلیون نفر است — یعنی حدود ۱۰٪ جمعیت ایران — که موقعیت پردرآمدترین خانوار‌ها را نشان می‌دهد.

این خط درآمدی نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۴، درآمد سالانه خانوار‌های دهک دهم از حدود ۴۳۰ میلیون تومان به بالا بوده است (بر اساس همان رقم ماهانه ۳۶ میلیون تومان ضرب در ۱۲ ماه).

ساختار درآمدی دهک دهم

در سال ۱۴۰۴ — اگرچه آمار رسمی کامل منتشر نشده — تحلیل داده‌های آماری و گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد:

بخش قابل‌توجهی از درآمد دهک دهم از مشاغل با درآمد بالاست (مثل مدیران، متخصصان، کسب‌وکار‌های فعال و بخش‌های حرفه‌ای).

در کنار درآمد شغلی، درآمد‌های غیرشغلی نظیر اجاره ملک، سود سپرده‌ها و سرمایه‌گذاری نقش مهمی دارد؛ به‌گونه‌ای که در کل خانوار‌های ایرانی بخش بزرگی از درآمد آنان (برای دهک‌های بالاتر) از این منابع غیرشغلی هم تأمین می‌شود.

رفاه و هزینه در دهک دهم

در حالی که تمرکز گزارش‌های رسمی بیشتر روی متوسط درآمد است، داده‌های مصرف و هزینه‌ها نیز نشان می‌دهند:

خانوار‌های دهک دهم بسیار بیشتر از دهک‌های پایین‌تر هزینه می‌کنند؛ مثلاً در برخی تحلیل‌ها میانگین هزینه سالانه دهک دهم چند برابر دهک اول گزارش شده بود (در سال‌های قبل نزدیک به ۶ برابر). در دهک دهم، سهم هزینه‌های غیرخوراکی (مثل مسکن، آموزش، درمان، تفریحات و خدمات لوکس) درصد بیشتری از سبد هزینه را تشکیل می‌دهد، که نشانه سبک مصرف اقتصادی بالاتر این گروه است.

شکاف درآمدی با دیگر دهک‌ها

برآورد‌های آماری نشان می‌دهد حتی در سال‌های اخیر که اقتصاد ایران با تورم و شوک‌های قیمتی مواجه بوده است، فاصله درآمدی دهک دهم با دهک اول بسیار زیاد باقی مانده — گاهی تا حدود ۳۰ برابر درآمد دهک اول در یک دوره مشخص گزارش شده است.

دهک دهم چه کسانی هستند؟

تصور رایج درباره دهک دهم اغلب به «ثروتمندان بسیار ثروتمند» می‌انجامد، اما آمار‌های جدید نشان می‌دهند این گروه شامل ترکیبی است از:

مدیران ارشد و کارکنان با حقوق بالا

متخصصان حرفه‌ای (پزشکان، مهندسان، مشاوران)

صاحبان کسب‌وکار‌های کوچک تا متوسط

افراد با درآمد سرمایه‌ای (اجاره، سود سرمایه‌گذاری)

به این ترتیب، دهک دهم همیشه برابر با «ابرثروتمندان» نیست؛ بلکه شامل همه کسانی است که درآمدشان نسبت به بقیه جامعه در بالاترین سطح قرار دارد.

در سال ۱۴۰۴، دهک دهم ایران نمایانگر پردرآمدترین ۱۰٪ جامعه است — گروهی با درآمد ماهانه معمولاً بالاتر از حدود ۳۶ میلیون تومان، که معادل درآمد سالانه بیش از ۴۳۰ میلیون تومان می‌شود.

این دهک، اگرچه نسبت به دهک‌های پایین رفاه اقتصادی بیشتری دارد، اما در عمل ترکیب متنوعی از پردرآمد‌ها را دربر می‌گیرد و همیشه هم «بسیار ثروتمند» محسوب نمی‌شود. فاصله درآمد و هزینه میان این گروه و دهک‌های پایین همچنان یکی از چالش‌های نابرابری اقتصادی در ایران است، موضوعی که در سیاست‌گذاری یارانه‌ای و تحلیل‌های رفاه اجتماعی اهمیت بالایی دارد