دیدار تاریخی ترامپ و شی بعد از جنگ تعرفه‌ها؛ حاصل گفت‌وگوها چه بود و چه پرونده‌هایی باز ماند؟

زی‌سان: آمریکا و چین در دیداری تاریخی در کره جنوبی بر سر صادرات مواد معدنی کمیاب و کاهش تعرفه‌ها به توافق موقت رسیدند. این توافق یک‌ساله است و می‌تواند آغاز کاهش تنش‌های تجاری میان دو کشور باشد.

ایالات متحده آمریکا و چین پس از سال‌ها تنش در روابط تجاری خود، به توافقی موقت درباره کاهش تعرفه‌ها و همکاری در زمینه صادرات مواد معدنی کمیاب دست یافتند. این توافق که در شهر بوسان کره جنوبی اعلام شد، اولین دیدار حضوری میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، و شی جین‌پینگ، رئیس جمهوری و دبیرکل حزب کمونیست چین، پس از شش سال محسوب می‌شود.

به گفته ترامپ، دو کشور بر سر چارچوبی برای تامین و صادرات عناصر معدنی کمیاب به توافق رسیده‌اند؛ موادی حیاتی که در تولید خودرو‌های برقی، توربین‌های بادی و جنگنده‌های مدرن به کار می‌روند. رئیس‌جمهوری آمریکا اعلام کرد که این توافق برای یک سال معتبر است و هر سال مورد بازنگری قرار خواهد گرفت. چین بزرگ‌ترین تولیدکننده و فرآوری‌کننده این مواد در جهان است و نقش کلیدی در زنجیره تامین جهانی دارد.

در جریان نشست بوسان، ترامپ گفت که این توافق، با هدف ثبات در زنجیره تامین جهانی انرژی و فناوری، گام مهمی در روابط اقتصادی دو کشور محسوب می‌شود. او افزود که تعرفه‌های آمریکا علیه چین نیز در برخی بخش‌ها از جمله فنتانیل، ماده‌ای شیمیایی که در تولید دارو و مواد مخدر صنعتی به کار می‌رود، به ده درصد کاهش خواهد یافت.

ترامپ در سخنانی پس از پایان نشست تأکید کرد که "اختلاف میان ایالات متحده و چین حل شده است" و روابط دو کشور در مسیر تازه‌ای قرار گرفته است. به گفته او، مذاکرات با شی جین‌پینگ "سازنده" بوده و "فضای همکاری و احترام متقابل" در آن حاکم بوده است. دیدار دو رهبر حدود یک ساعت و چهل دقیقه به طول انجامید.

این گفت‌و‌گو‌ها در حاشیه نشست همکاری‌های اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (APEC) برگزار شد و برای دو طرف اهمیت نمادین زیادی داشت. در این نشست، چهره‌های ارشد دولت آمریکا از جمله مارکو روبیو وزیر خارجه، اسکات بسنِت وزیر دارایی، و هاوارد لوتنیک وزیر بازرگانی حضور داشتند. از سوی چین نیز وانگ یی، وزیر خارجه، و وانگ ونتائو، وزیر بازرگانی، در مذاکرات شرکت کردند.

رئیس‌جمهور چین در ابتدای جلسه با اشاره به تلاش‌های دیپلمات‌های دو کشور گفت که «طرفین به یک اجماع اساسی دست یافته‌اند». او افزود: «طبیعی است که میان دو کشور بزرگ، اختلاف‌نظر و اصطکاک وجود داشته باشد، اما چین و آمریکا باید شرکا و دوستان یکدیگر باشند، نه رقیب.»

شی جین‌پینگ در سخنانش از سیاست "عظمت دوباره آمریکا" که ترامپ دنبال می‌کند نیز یاد کرد و گفت، پیشرفت چین در تضاد با این هدف نیست. او افزود: «چین خواهان جهانی است که در آن همه کشور‌ها فرصت رشد داشته باشند.»

شی همچنین از نقش ترامپ در آتش‌بس اخیر در نوار غزه تقدیر کرد و گفت که چین نیز همواره از گفت‌و‌گو و صلح در مناطق بحرانی حمایت کرده است. او تاکید کرد که پکن آماده است برای ایجاد "پایه‌ای مستحکم‌تر در روابط دوجانبه" با واشنگتن همکاری کند.

تغییر لحن پس از سال‌ها تنش

اظهارات ترامپ نیز لحنی متفاوت از گذشته داشت. او با تحسین رهبر چین گفت: «شی جین‌پینگ یک رهبر بزرگ برای کشوری بزرگ است» و پیش‌بینی کرد که دو کشور "روابطی فوق‌العاده برای مدت طولانی" خواهند داشت. او افزود که دیدار بوسان می‌تواند "آغاز دوره‌ای تازه از همکاری اقتصادی" باشد.

در حالی که رهبر چین بیشتر زمان جلسه را در اختیار داشت و بخش عمده‌ای از گفت‌و‌گو را هدایت کرد، منابع خبری می‌گویند فضای جلسه نسبت به سال‌های پرتنش گذشته کاملا متفاوت بوده است.

روابط چین و ایالات متحده در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ دچار تنش‌های گسترده شد. از زمان آغاز دوره اول ریاست‌جمهوری او در ژانویه ۲۰۱۷، دو کشور بار‌ها علیه یکدیگر تعرفه‌هایی سنگین وضع کردند و محدودیت‌های تجاری گسترده‌ای اعمال نمودند.

واشنگتن چین را به "رفتار‌های تجاری ناعادلانه" و "سرقت مالکیت فکری" متهم کرده بود، در حالی که پکن، سیاست‌های آمریکا را "یک‌جانبه و تحمیلی" می‌دانست. در سال‌های اخیر، رقابت بر سر فناوری‌های پیشرفته و کنترل زنجیره تامین جهانی، محور اصلی اختلافات دو کشور بوده است.

توافق جدید، هرچند محدود و موقتی است، اما نشانه‌ای از کاهش تنش‌ها تلقی می‌شود. تحلیل‌گران می‌گویند این توافق می‌تواند مقدمه‌ای برای بازگشت گفت‌و‌گو‌های گسترده‌تر تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان باشد.

نقش چین در بازار مواد معدنی کمیاب

چین بیش از ۶۰ درصد از تولید جهانی مواد معدنی کمیاب را در اختیار دارد و تقریبا تمام فرآوری این مواد در خاک چین انجام می‌شود. این عناصر برای تولید تجهیزات الکترونیکی، موتور‌های خودرو‌های برقی، رادار‌های نظامی و توربین‌های بادی حیاتی‌اند. وابستگی صنایع پیشرفته غرب به این مواد در سال‌های اخیر به یکی از ابزار‌های نفوذ اقتصادی چین تبدیل شده است.

کارشناسان معتقدند توافق تازه می‌تواند بخشی از نگرانی‌های آمریکا درباره دسترسی به منابع حیاتی برای صنایع دفاعی و فناوری را کاهش دهد. در عین حال، پکن با این توافق جایگاه خود را به‌عنوان بازیگر اصلی در بازار جهانی حفظ می‌کند.

با وجود اعلام توافق، جزئیات کامل گفت‌و‌گو‌ها هنوز منتشر نشده است. مقام‌های دو کشور گفته‌اند که مذاکرات در ماه‌های آینده ادامه خواهد یافت و مفاد توافق درباره عناصر نادر و تعرفه‌ها هر سال بازنگری می‌شود.

تحلیلگران می‌گویند هرچند توافق بوسان یک گام نمادین به‌سوی کاهش تنش‌هاست، اما اختلافات بنیادین دو کشور بر سر فناوری، امنیت منطقه‌ای و نفوذ جهانی همچنان پابرجاست.

برای اکنون، هر دو طرف از باز شدن کانال گفت‌و‌گو رضایت دارند؛ گفت‌وگویی که اگر ادامه یابد، شاید بتواند از بازگشت جنگ تعرفه‌ها میان دو قدرت اقتصادی جهان جلوگیری کند.

حاصل گفت‌وگوها چه بود و چه پرونده‌هایی باز ماند؟

کاهش تعرفه‌های مرتبط با قاچاق مواد فنتانیل

ترامپ خبر داد واشینگتن از امروز تمامی تعرفه‌هایی را که در پاسخ به ورود مواد شیمیایی مرتبط با فنتانیل از چین وضع شده بود، کاهش می‌دهد و از ۲۰ درصد به ۱۰ درصد می‌رساند.

او افزود «باور دارم که چین واقعا در حال اتخاذ اقدامات قاطع است» و شی «به‌سختی تلاش خواهد کرد» تا مانع از ورود فنتانیل به آمریکا شود.

بدین ترتیب، تعرفه‌های اعمال‌شده واشینگتن بر واردات از چین در مجموع از ۵۷ درصد به ۴۷ درصد کاهش می‌یابد.

فنتانیل ماده مخدر مرگباری است که اکنون عامل اصلی مرگ‌ومیر ناشی از مصرف بیش از حد مواد در ایالات متحده محسوب می‌شود.

توافق بر سر محصولات کشاورزی و مواد معدنی کمیاب

ترامپ در ادامه اظهارات خود گفت چین از «همین امروز» خرید «مقادیر عظیمی» سویا و دیگر محصولات کشاورزی آمریکا را آغاز خواهد کرد.

او همچنین خبر داد اختلاف تجاری با چین بر سر مواد معدنی کمیاب پایان یافته و پکن «دیگر مانعی در این زمینه ایجاد نمی‌کند».

به گفته رییس‌جمهوری آمریکا، دو کشور به توافقی یک‌ساله درباره عناصر کمیاب دست یافته‌اند که قرار است پس از پایان مدت تمدید شود.

با این حال، ترامپ توضیحی درباره جزییات مفاد توافق تازه ارائه نداد.

تجارت مواد معدنی کمیاب یکی از محور‌های اصلی تنش میان چین و آمریکا به شمار می‌رفت، زیرا پکن که کنترل ۹۰ درصد از منابع جهانی این مواد را در اختیار دارد، از آنها به‌عنوان اهرمی در برابر تعرفه‌های واشینگتن استفاده می‌کرد.

واکنش بازار‌های جهانی

با اعلام توافق چین و آمریکا، بازار‌های جهانی سهام روز پرنوسانی را پشت سر گذاشتند و شاخص‌های اصلی در آسیا و اروپا میان صعود و افت در نوسان بودند.

شاخص ترکیبی شانگهای پس از رسیدن به بالاترین سطح خود در ۱۰ سال گذشته اندکی کاهش یافت و بهای آتی سویا در آمریکا نیز افت کرد.

کایل رودا، تحلیلگر ارشد بازار در شرکت «کپیتال دات‌کام» ملبورن، گفت: «رفتار فعلی بازار نشان می‌دهد بخش زیادی از خبر [توافق]پیش‌تر در قیمت‌ها لحاظ شده بود. به نظر می‌رسد سرمایه‌گذاران انتظار لغو کامل تعرفه‌های مربوط به فنتانیل را داشتند و شاید همین مساله موجب واکنش محتاطانه بازار شده است.»

بازار‌های سهام از وال‌استریت تا توکیو در روز‌های منتهی به دیدار ترامپ و شی به رکورد‌های تازه‌ای رسیده بودند، زیرا سرمایه‌گذاران به توافقی برای کاهش تنش‌های تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان امید داشتند؛ نبردی که طی سال‌های اخیر زنجیره‌های تامین جهانی را بر هم زده و اعتماد فعالان اقتصادی را تضعیف کرده است.

در میان شرکای اصلی تجاری آمریکا، تنها هند و برزیل همچنان مشمول تعرفه‌های بالاتر از چین هستند.

جدال در حوزه هوش مصنوعی

ترامپ در ادامه اظهارات خود اعلام کرد در مذاکرات با همتای چینی خود، درباره تراشه پیشرفته هوش مصنوعی «بلک‌وِل» ساخت شرکت انویدیا صحبتی نشده است.

او هفتم آبان گفته بود ممکن است در مورد صدور مجوز صادرات نسخه ضعیف‌تر پردازنده گرافیکی انویدیا با شی مذاکره کند.

این تراشه نقشی محوری در رقابت جهانی هوش مصنوعی ایفا می‌کند.

آخرین اظهارات ترامپ امید‌های شرکت انویدیا را برای کسب مجوز از آمریکا و چین جهت فروش نسخه‌ای تعدیل‌شده از پیشرفته‌ترین تراشه هوش مصنوعی خود کمرنگ کرد.

ساعاتی پیش از این دیدار، جان مولنار، رییس کمیته چین در مجلس نمایندگان ایالات متحده، اعلام کرد به دولت ترامپ اطلاع داده است که آمریکا نباید جدیدترین تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی را به «دشمن اصلی کشورمان» بفروشد.

مناقشه‌های اوکراین و تایوان

رییس‌جمهوری آمریکا در گفت‌و‌گو با خبرنگاران در هواپیمای ایرفورس‌وان اعلام کرد موضوع جنگ اوکراین در دیدار با همتای چینی‌اش مطرح شده و پکن و واشینگتن قصد دارند برای پایان دادن به کشتار غیرنظامیان در این جنگ همکاری کنند.

ترامپ از مواضع اوکراین و روسیه در قبال مناقشه کنونی انتقاد کرد و افزود: «دو طرف درگیر نبردی سخت هستند و گاهی باید اجازه داد به جنگ خود ادامه دهند. احمقانه است.»

روسیه عملیات نظامی خود را علیه اوکراین اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان، درگیری‌های مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است. از زمان آغاز جنگ کنونی، روسیه حدود یک‌پنجم از خاک اوکراین را به تصرف خود درآورده است.

ایالات متحده در روز‌های اخیر مواضع سختگیرانه‌‎تری در قبال روسیه اتخاذ کرده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا ۳۰ مهر اعلام کرد در واکنش به «نبود تعهد جدی» از سوی روسیه برای خاتمه دادن به جنگ، تحریم‌های تازه‌ای علیه مسکو وضع کرده است.

ترامپ همچنین گفت تحولات تایوان در دیدار با شی «اصلا مطرح نشد» و «در این مورد صحبتی نکردیم».

ساعاتی پیش از این دیدار، لین چیا-لونگ، وزیر امور خارجه تایوان، تاکید کرد این کشور به روابط خود با واشینگتن «اطمینان دارد».

چین تایوان را بخشی از قلمروی خود می‌داند و بار‌ها تهدید کرده در صورت لزوم، برای الحاق این جزیره به سرزمین خود به زور متوسل خواهد شد.