پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه ایران و آمریکا؛ آیا آتشبس بدون اعلام رسمی تمدید شده است؟
به نظر میرسد ایران و آمریکا از طریق میانجیها به نوعی توافق اعلامنشده برای ادامه وضعیت آتشبس دست یافتهاند؛ با این حال، مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در «تفاهمنامه اسلامآباد» روز دوشنبه ۲۷ مرداد به پایان رسید، بدون آنکه دو کشور بهطور رسمی درباره تمدید این مهلت یا آغاز مرحلهای جدید تصمیمی اعلام کنند.
ایران و آمریکا ۲۸ خرداد گذشته تفاهمنامه اسلامآباد را در ۱۴ بند امضا کردند. بر اساس این توافق، دو طرف باید حداکثر ظرف ۶۰ روز برای دستیابی به یک توافق نهایی مذاکره میکردند؛ مهلتی که در صورت موافقت تهران و واشنگتن امکان تمدید آن وجود داشت.
تفاهمنامه اسلامآباد چه تعهداتی برای دو طرف داشت؟
این تفاهمنامه بر پایان جنگ در جبهههای مختلف، لغو تدریجی محاصره دریایی ایران، تضمین عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز، اعطای معافیت برای صادرات نفت ایران و آزادسازی داراییهای مسدودشده تأکید داشت.
با این حال، پس از امضای تفاهمنامه، تنشها میان دو کشور بهطور کامل متوقف نشد و در هفتههای گذشته تهران و واشنگتن یکدیگر را به نقض تعهدات خود متهم کردند.
آمریکا ابتدا روند لغو محاصره دریایی ایران را مطابق جدول تعیینشده در تفاهمنامه آغاز کرد، اما سپس این محاصره را دوباره برقرار کرد. ایران نیز پس از بازگشایی تنگه هرمز، بار دیگر آن را بست و اعلام کرد بازگشایی تنگه به لغو محاصره و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران وابسته است.
تهران: آتشبس ۶۰ روزهای وجود نداشته است
در مقابل، آمریکا تهران را متهم کرده است که به تعهد خود برای تضمین عبور کشتیها از تنگه هرمز عمل نکرده؛ اتهامی که ایران آن را رد میکند.
در همین حال، ارتباطات غیرمستقیم میان دو طرف از طریق میانجیها همچنان ادامه داشته است، اما مذاکرات رسمی ایران و آمریکا از سر گرفته نشد و دو کشور نیز درباره تمدید مهلت ۶۰ روزه به توافق علنی نرسیدند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، یک روز پیش از پایان این مهلت اعلام کرد که تفاهمنامه اسلامآباد بر «پایان جنگ» تأکید داشته، نه ایجاد یک آتشبس موقت ۶۰ روزه.
عراقچی همچنین گفت آمریکا این تفاهمنامه را نقض کرده و در نتیجه، درگیریها بار دیگر آغاز شده است. به گفته او، بنابراین «آتشبس ۶۰ روزهای وجود ندارد که نیاز به تمدید داشته باشد». او همچنین تأکید کرد که تهران تاکنون درباره ازسرگیری مذاکرات با واشنگتن تصمیمی نگرفته است.
۲۷ مرداد از نگاه تهران پایان آتشبس نیست
موضع عراقچی نشان میدهد که تهران روز ۲۷ مرداد را یک نقطه پایان خودکار برای آتشبس نمیداند. از نگاه ایران، این تاریخ صرفاً پایان مهلتی بوده که برای دستیابی به توافق نهایی تعیین شده بود؛ توافقی که مذاکرات واقعی درباره آن هنوز آغاز نشده است.
بر همین اساس، ایران تمدید یک آتشبس ۶۰ روزه را موضوعیتدار نمیداند، بلکه خواستار بازگشت به چارچوب تفاهمنامه و اجرای تعهدات اولیه طرف مقابل است.
تنگه هرمز؛ مهمترین اهرم فشار ایران
بر اساس گزارش الجزیره، تهران در عین حال درهای دیپلماسی را نبسته است، اما برای مرحله بعد تلاش میکند اهرمهای فشار خود را حفظ کند. در این میان، تنگه هرمز مهمترین ابزار فشار ایران به شمار میرود.
همزمان، ایران در حال افزایش آمادگی نظامی خود و آماده شدن برای احتمال یک درگیری طولانیتر است؛ رویکردی که نشان میدهد تهران در شرایط فعلی، احتمال بازگشت کامل و سریع به مذاکرات را قطعی نمیداند.
از نگاه ایران، دوره گذشته را نمیتوان یک آتشبس پیوسته و ۶۰ روزه تلقی کرد؛ زیرا به اعتقاد تهران، مجموعهای از تحولات باعث شد تفاهمنامه از مسیر اولیه خود خارج شود و روند حرکت به سمت توافق نهایی متوقف بماند.
چرا تفاهمنامه اسلامآباد به بنبست رسید؟
از جمله مهمترین موارد مورد اختلاف، ادامه محاصره دریایی، آزاد نشدن داراییهای مسدودشده ایران، ازسرگیری عملیات نظامی و ادامه حملات اسرائیل به لبنان عنوان شده است.
بر اساس متن تفاهمنامه، آمریکا باید بلافاصله پس از امضای آن روند لغو محاصره دریایی ایران را آغاز میکرد و این محاصره نیز قرار بود ظرف ۳۰ روز بهطور کامل پایان یابد. در مقابل، ایران باید ترتیبات لازم برای عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را فراهم میکرد.
همچنین بند ۱۳ تفاهمنامه، آغاز مذاکرات برای توافق نهایی را به اجرای بندهای مربوط به توقف جنگ، پایان محاصره، تضمین کشتیرانی، معافیتهای نفتی و آزادسازی داراییهای مسدودشده مرتبط کرده بود.
نگاه تهران به مرحله بعد چیست؟
علیاکبر دارینی، پژوهشگر مسائل بینالملل، به الجزیره گفته است که واشنگتن از زمان امضای تفاهمنامه رویکرد مثبتی در اجرای تعهدات خود نشان نداده است. او در این زمینه به ادامه حملات اسرائیل به لبنان نیز اشاره کرده است.
دارینی همچنین از تلاش آمریکا برای گرفتن «اهرم هرمز» از ایران پیش از اجرای تعهدات متقابل سخن گفته است.
به گفته این پژوهشگر، برداشت غالب در تهران این است که در شرایط فعلی آتشبس واقعی وجود ندارد و جنگ ادامه دارد، هرچند شدت و ابزارهای آن تغییر کرده است. از این منظر، پایان مهلت ۶۰ روزه به معنای عبور ناگهانی از صلح به جنگ نیست، زیرا از نگاه ایران اساساً یک آتشبس پایدار و کامل برقرار نبوده است.
بر این اساس، تهران به دنبال تمدید یک آتشبس موجود نیست؛ بلکه خواستار فعال شدن دوباره تفاهمنامهای است که به اعتقاد ایران، اجرای آن از سوی آمریکا متوقف شده است.
به همین دلیل، ایران اخبار مربوط به توافق برای تمدید مهلت ۶۰ روزه را رد میکند و تأکید دارد که بازگشت واشنگتن به تعهدات قبلی باید مقدمه هر دور جدیدی از مذاکرات باشد.
منبع: عصر ایران
