بیوگرافی بدر البوسعیدی؛ وزیر خارجه آرام و کمحاشیه عمان و میانجی اصلی مذاکرات ایران و آمریکا کیست؟
زیسان: بدر بن حمد البوسعیدی (Badr bin Hamad Al Busaidi) یکی از اثرگذارترین و در عین حال کمحاشیهترین چهرههای دیپلماسی خاورمیانه در دوران معاصر است. او به عنوان وزیر امور خارجه عمان، نماینده کشوری است که اعتبار بینالمللی خود را نه از طریق قدرت نظامی یا شعارهای سیاسی پرسروصدا، بلکه از راه «تعادل»، «بیطرفی» و «دیپلماسی پشتپرده» به دست آورده است.
به گزارش زیسان، طی یک دهه گذشته، عمان بارها نقش واسطهای مورد اعتماد میان دولتهای رقیب را ایفا کرده؛ بهویژه میان ایران و ایالات متحده. البوسعیدی در چارچوب سنت دیرینه دیپلماسی عمان، به یکی از چهرههای کلیدی این رویکرد تبدیل شده است: محتاط، محرمانهکار و از نظر راهبردی ثابتقدم.
با وجود اینکه او کمتر دنبال جلب توجه عمومی است، نقش او بسیار مهم است. میانجیگری عمان در مقاطع حساس سیاست منطقهای اثر گذاشته و زمینهساز کانالهای ارتباطی غیرعلنی و تسهیل مذاکرات میان تهران و واشنگتن بوده است. تجربه، خلقوخوی دیپلماتیک و شناخت عمیق او از ساختارهای رسمی، البوسعیدی را به یکی از چهرههای اصلی تبدیل کرده که توضیح میدهد عمان چگونه جایگاه ویژه خود را در خلیج فارس حفظ میکند: روابط دوستانه با غرب، همکاری با ایران و در عین حال قابل اعتماد برای بسیاری از کشورهایی که به یکدیگر اعتماد ندارند.
زندگی اولیه، تحصیلات و زندگی خصوصی؛ چهرهای محتاط و کمحضور در رسانهها
به گزارش زیسان، در مقایسه با بسیاری از سیاستمداران ردهبالا، بدر البوسعیدی زندگی شخصی بسیار خصوصیتری دارد. فرهنگ سیاسی عمان به طور کلی بیشتر بر تداوم نهادی و هویت جمعی دولت تأکید میکند تا «برندسازی فردی» و البوسعیدی نیز نماینده همین سنت است. او حضور پررنگی در فضای رسانهای ندارد، فعالیت گستردهای در شبکههای اجتماعی ندارد و به سبک چهرههای مشهور سیاسی رفتار نمیکند. در عوض، تصویری که از او ارائه میشود، یک دیپلمات حرفهای است که از دل خدمت دولتی و با حس قوی نسبت به جهتگیری راهبردی کشور شکل گرفته است.
اطلاعات عمومی موجود نشان میدهد او در عمان متولد شده و مسیر حرفهای خود را در دستگاه سیاست خارجی این کشور طی کرده است. با این حال، جزئیات دقیق درباره زندگی خانوادگی او مانند نام همسر، فرزندان یا نزدیکان در رسانهها و معرفیهای رسمی برجسته نشده است.
این مسئله با الگوی رایج معرفی مقامات ارشد عمان همخوانی دارد؛ کشوری که معمولاً برای مقامات حساس خود، بر حریم خصوصی، امنیت و محرمانگی تأکید میکند؛ بهویژه در مورد کسانی که در پروندههای دیپلماتیک پیچیده نقش دارند.
تحصیلات و شکلگیری اولیه مسیر شغلی او نیز به دیپلماسی بینالمللی گره خورده است. البوسعیدی در بریتانیا تحصیل کرده؛ تجربهای که به گفته بسیاری از تحلیلگران، درک او از فرهنگ دیپلماسی غربی و سازوکارهای روابط بینالملل را تقویت کرده است. این پیشینه برای مقامات عمانی یک امتیاز مهم محسوب میشود، زیرا آنها باید بتوانند همزمان با پایتختهای غربی و بازیگران منطقهای ارتباط مؤثر برقرار کنند.
البوسعیدی تحصیلات اولیه خود را در مدارس سعیدیه بین مسقط و صلاله گذراند. او در سال ۱۹۷۷ برای ادامه تحصیل به بریتانیا رفت و ماههای اول تحصیل خود را در ولز با یک معلم خصوصی گذراند. او در بهار ۱۹۷۸ به لندن نقل مکان کرد و به مدت سه سال با تیمی از معلمان خصوصی کار کرد. این تجربه به سید بدر این امکان را داد که در امتحانات دبیرستان بریتانیا نمرات لازم را کسب کند و در دانشگاه آکسفورد پذیرفته شود، جایی که در سال ۱۹۸۶ مدرک کارشناسی ارشد علوم سیاسی، فلسفه و اقتصاد (PPE) را دریافت کرد.
از نظر شخصیت و تصویر عمومی نیز او معمولاً فردی آرام، سنجیده و رسمی توصیف میشود. سخنرانیها و مواضع او اغلب از زبان ایدئولوژیک فاصله دارد و بیشتر بر ثبات، گفتوگو، احترام متقابل و ضرورت راهحلهای سیاسی تأکید میکند. این ویژگیها با هویت کلی سیاست خارجی عمان همخوان است؛ هویتی که از دوران سلطان قابوس بن سعید شکل گرفت و در دوره سلطان هیثم بن طارق نیز ادامه پیدا کرده است.
مسیر دیپلماتیک و رسیدن به وزارت امور خارجه
بدر البوسعیدی پیش از رسیدن به مقام وزیر امور خارجه، دههها در ساختار دیپلماسی عمان فعالیت کرده بود. کارنامه او شامل مسئولیتهای مختلف در وزارت امور خارجه و همچنین حضور در مأموریتهای دیپلماتیک در خارج از کشور است. تجربه طولانی او باعث شد شناخت عمیقی از خطوط گسل منطقهای به دست آورد؛ بهخصوص درباره توازن حساسی که عمان میان همسایگان عرب خود و ایران برقرار میکند.
پیش از آنکه وزیر خارجه شود، البوسعیدی سمت دبیرکل وزارت امور خارجه عمان را برعهده داشت. این جایگاه صرفاً یک نقش اداری نیست؛ بلکه در ساختار عمان، دبیرکل معمولاً در قلب مدیریت سیاست خارجی قرار دارد و در هماهنگی سطح بالا، برنامهریزی راهبردی و مشارکت در پروندههای حساس نقش ایفا میکند.
در آگوست ۲۰۲۰، او به عنوان وزیر امور خارجه منصوب شد. این انتصاب در مقطعی مهم انجام شد: دوران انتقال قدرت در عمان پس از درگذشت سلطان قابوس در اوایل همان سال. سلطان جدید، هیثم بن طارق، سیاست خارجیای را به ارث برد که عمان عملاً نمیتوانست از آن فاصله بگیرد بهویژه سیاست بیطرفی و میانجیگری که نقش مهمی در حفاظت از منافع ملی عمان در یک منطقه پرتنش دارد.
به عنوان وزیر خارجه، البوسعیدی نماینده عمان در مجامع بینالمللی بوده، در دیپلماسی شورای همکاری خلیج فارس حضور فعال داشته، روابط با اروپا و شرکای آسیایی را تقویت کرده و در عین حال سیاست «موازنه» عمان را حفظ کرده است. او همچنین در بحثهای کلیدی منطقهای از جمله بحران یمن، امنیت خلیج فارس، ثبات دریایی و پروندههای مرتبط با ایران نقش داشته است.
نکته مهم این است که او مسیر سنتی عمان را ادامه داده است: کشوری که با همه گفتوگو میکند؛ ایران، عربستان، امارات، آمریکا و دولتهای اروپایی. این رویکرد تنها یک انتخاب اخلاقی نیست، بلکه نوعی روش بقا برای کشوری است که در یکی از حساسترین نقاط راهبردی جهان قرار گرفته: تنگه هرمز.
میانجیگری عمان میان ایران و آمریکا؛ نقش راهبردی البوسعیدی
به گزارش زیسان، نقش عمان به عنوان میانجی میان ایران و ایالات متحده یکی از شناختهشدهترین نمونههای دیپلماسی ویژه این کشور است. هرچند بسیاری از این میانجیگریها در سکوت انجام میشود و معمولاً به نام یک فرد ثبت نمیشود، اما البوسعیدی بهویژه پس از رسیدن به وزارت خارجه به یکی از مقامات اصلی مدیریت و نمایندگی این کانال تبدیل شده است.
از نظر تاریخی، عمان نقش مهمی در تسهیل کانالهای ارتباطی غیرعلنی ایفا کرد؛ کانالهایی که در نهایت به توافق هستهای ۲۰۱۵ (برجام) کمک کردند. عمان در این پرونده مورد اعتماد بود، زیرا هم روابط باثباتی با تهران داشت و هم شریک قدیمی واشنگتن محسوب میشد. کشورهای کمی در منطقه میتوانستند همزمان چنین موقعیتی داشته باشند.
پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، تنشها به شدت افزایش یافت. عمان همچنان تلاش کرد فضای لازم برای کاهش تنش، گفتوگوهای غیرمستقیم و حتی پروندههای مرتبط با تبادل زندانیان را فراهم کند. در چنین شرایطی نقش وزیر خارجه حیاتی میشود: او باید با ایران هماهنگ کند، با طرفهای آمریکایی و اروپایی ارتباط داشته باشد و همزمان تضمین کند که عمان همچنان «بیطرف» دیده میشود، نه «همسو» با یکی از طرفها.
دیپلماسی البوسعیدی در این زمینه بر چند اصل کلیدی استوار است:
محرمانگی به جای تبلیغات
میانجیگری عمان دقیقاً به این دلیل موفق است که از نمایش رسانهای فاصله دارد. البوسعیدی به ندرت ادعای نقشآفرینی میکند. راهبرد عمان این است که شرایطی ایجاد کند تا طرفهای رقیب بتوانند بدون از دست دادن آبرو گفتوگو کنند.
ثبات به عنوان اولویت ملی
برای عمان، تنش میان ایران و آمریکا یک مسئله دوردست ژئوپلیتیک نیست؛ بلکه تهدیدی مستقیم برای مسیرهای تجاری، امنیت انرژی و ثبات منطقهای است. میانجیگری البوسعیدی به طور مستقیم با منافع امنیتی و اقتصادی عمان پیوند دارد.
حفظ اعتماد هر دو طرف
برای میانجیگری مؤثر، عمان باید مورد اعتماد باشد. این اعتماد طی دههها ساخته شده و مقامات عمانی مانند البوسعیدی با دقت از آن محافظت میکنند؛ از طریق پرهیز از زبان تحریکآمیز و حفظ رفتار دیپلماتیک ثابت و قابل پیشبینی.
در سالهای اخیر، عمان همچنین با تسهیل مذاکرات غیرمستقیم درباره تبادل زندانیان، بحثهای مرتبط با تحریمها و تلاشهای منطقهای برای کاهش تنش شناخته شده است. حتی زمانی که این گفتوگوها به توافق رسمی منجر نمیشود، نقش عمان اغلب این است که مسیر ارتباطی را زنده نگه دارد؛ زمانی که دیپلماسی مستقیم از نظر سیاسی ممکن نیست.
البوسعیدی همچنین به تهران سفر کرده و میزبان مقامهای ایرانی در مسقط بوده است؛ اقدامی که نشان میدهد رابطه عمان با ایران همچنان پایدار و پیوسته است. در عین حال، او با مقامهای آمریکایی و دیپلماتهای غربی هم در ارتباط است و اعتبار عمان را به عنوان پل میان طرفها تقویت میکند.
آنچه نقش البوسعیدی را برجستهتر میکند، زمانهای است که در آن فعالیت میکند: دورهای که منطقه شاهد بحرانهای پیاپی بوده؛ از حوادث دریایی گرفته تا تشدید تنشهای موشکی و پهپادی، جنگهای نیابتی و بحران هستهای. میانجیگری عمان همیشه تیتر اول رسانهها نمیشود، اما در بسیاری از موارد به جلوگیری از تبدیل شدن بحران به جنگ کمک میکند.
دیپلماتی ساخته شده برای نفوذ آرام
به گزارش زیسان، بدر بن حمد البوسعیدی وزیری نیست که با سخنرانیهای پرهیجان یا جنگهای ایدئولوژیک شناخته شود. نفوذ او آرامتر و راهبردیتر است. او نماد سنت دیپلماسی عمان است: سنجیده، محرمانهکار و پایبند به گفتوگو حتی زمانی که دیگران مسیر تقابل را انتخاب میکنند.
زندگی خصوصی او عمدتاً از دید رسانهها دور مانده است؛ موضوعی که با فرهنگ سیاسی عمان و حساسیت پروندههایی که در آن نقش دارد سازگار است. اما زندگی حرفهای او بهویژه در حفظ جایگاه عمان به عنوان میانجی میان ایران و ایالات متحده او را به یکی از مهمترین چهرههای دیپلماتیک خلیج فارس در دوران کنونی تبدیل کرده است.
