نگاهی تازه به جهان از منظر علم پلاسما
کتاب «پلاسما، ما و آسمان» بهتازگی با ترجمه و انتشار انتشارات سبزان وارد بازار کتاب ایران شده است؛ اثری علمی-تحلیلی که با تکیه بر یافتههای فیزیک پلاسما، تصویری متفاوت از ساختار جهان، حیات و جایگاه انسان در کیهان ارائه میدهد.
این کتاب بر اساس پژوهشهای معاصر در حوزۀ فیزیک پلاسما نوشته شده است؛ شاخهای از علم که بنا بر اجماع دانشمندان، بیش از ۹۹ درصد جهانِ قابل مشاهده را توضیح میدهد. برخلاف تصور رایج که ماده را عمدتاً در قالب جامد، مایع و گاز میشناسد، پلاسما حالتی از ماده است که از ذرات باردار تشکیل شده و خورشید، ستارگان، بادهای خورشیدی و بخش بزرگی از فضای میانسیارهای را در بر میگیرد.
نقطۀ آغاز بحث در این کتاب، تأیید مشاهدۀ ساختارهایی موسوم به «ابرهای کوردلوفسکی» در سال ۲۰۱۹ است؛ دو ابر عظیم پلاسمایی که در نقاط تعادلی میان زمین و ماه قرار دارند. نویسنده با بررسی این پدیده توضیح میدهد که سامانۀ زمین-ماه، برخلاف برداشتهای پیشین، تنها متشکل از یک سیاره و یک قمر نیست، بلکه در دل خود ساختارهایی نامرئی و گسترده از پلاسما را جای داده است؛ موضوعی که پیامدهای آن هنوز بهطور کامل درک نشده است.
در ادامه، کتاب به معرفی «پلاسماهای پیچیدۀ غباری» میپردازد؛ ساختارهایی که بنا بر آزمایشها و مدلهای نظری میتوانند بهصورت خودسازمانیافته شکل بگیرند و ویژگیهایی مانند پایداری، ذخیرۀ اطلاعات و تکامل را از خود نشان دهند. بر همین اساس، نویسنده این پرسش را مطرح میکند که آیا حیات لزوماً به شکل زیستی و آلی محدود است، یا میتوان از گونهای «حیات غیرآلی» در مقیاس کیهانی سخن گفت.
بخشهایی از کتاب نیز به پیوند میان پلاسما و بدن انسان اختصاص دارد. در این فصلها، با استناد به یافتههای زیستفیزیک، به نقش جریانهای الکتریکی، تابشهای نوری ضعیف سلولی و فرایندهای الکترو–شیمیایی در حیات انسان پرداخته میشود؛ رویکردی که بدن را نه صرفاً مجموعهای شیمیایی، بلکه سامانهای پیچیده و الکتریکی در نظر میگیرد.
«پلاسما، ما و آسمان» تلاش میکند بدون ورود به مباحث الهیاتی، برخی تجربهها و مفاهیمی را که در طول تاریخ بشر ذیل عنوان «معنوی» شناخته شدهاند، در چارچوب پدیدههای طبیعی و قابل مطالعۀ علمی بازخوانی کند. از این منظر، کتاب بیش از آنکه پاسخی قطعی ارائه دهد، خواننده را به بازاندیشی در مرزهای علم، ماده و آگاهی دعوت میکند.
این اثر، با تمرکز بر علم معاصر و در عین حال طرح پرسشهای بنیادین، میتواند برای علاقهمندان به علم، کیهانشناسی، فلسفۀ علم و مطالعات میانرشتهای قابل توجه باشد و زمینهای برای گفتوگو دربارۀ تصویر انسان از جهان فراهم کند.
